Achtergrond: Groene festivals – een groen geweten 
of slim ondernemen?

Een onomkeerbare trend in festivalland: duurzaamheid, de ecologische footprint en het reduceren en scheiden van afval. Sommige festivals bieden zelfs 100% vegetarisch voedsel aan en doen de plastic munt in de ban. Is de groene bewustwording een feit, of hebben we hier vooral te maken met slimme marketing? 

Steeds meer festivals proberen slimmer om te gaan met voedsel, verspilling en de afvalberg die zich met name na een meerdaags festival ophoopt. Er wordt slimmer met energie omgegaan en sommige organisators zetten zelfs voedselcoaches in om zo min mogelijk etenswaren weg te gooien. Zo sloeg festival Mundial dit jaar de handen ineen met Lucas Smits van The Wasted Chef om zo verrassende gerechten voor het festivalpubliek te serveren die zo min mogelijk afval opleverden. Smits bood foodtruckstandhouders vrijblijvend advies en serveerde zogenoemde ‘wasteless’ salades.

Vanuit overheidswege komen er ook steeds meer maatregelen. Zo zal er vanaf 2020 sprake zijn van een belasting per festivalbezoeker én voor festivalorganisaties, voor het gebruik van de openbare ruimte. Op Amsterdamse festivals wordt vanaf 2020 geen ‘single-use plastic’ meer toegestaan. Dat laatste besluit is te danken aan een voorstel van de Partij voor de Dieren, dat in februari van dit jaar door de Amsterdamse gemeenteraad is aangenomen. Plastic wegwerpbekers, flesjes en rietjes zullen daarmee snel tot het verleden behoren.

DGTL als voorloper
Milan Meyberg is blij met de maatregelen.De revolution manager bij DGTL richt zich op drie gebieden: duurzaamheid, innovatie en technologie. “Het is mijn doel om in 2020 van DGTL het eerste circulaire (afvalvrije) festival ter wereld te maken. Een grote uitdaging, maar we zijn goed op weg”, aldus Meyberg. DGTL is al jaren een voorloper als het gaat om groenere en schonere toepassingen op haar festival. Duurzaamheid is dan ook een kernonderdeel van de identiteit van het festival, en consequent doorgevoerd in alle aspecten. Meyberg: “Dat komt tot uiting in de uitvoering van ons grondstoffenplan en de Material Flow Analyse van het festival. Met de invoer van hardcups, een statiegeldsysteem voor plastic, een circulair foodcourt, en recycle-hub voor grondstoffen produceren wij gemiddeld acht keer minder restafval dan andere festivals in Amsterdam. Daarnaast is onze catering volledig ‘meat-free’, draait het festival op 100% groene stroom uit Nederland, herwinnen we fosfaten uit urine en maken we van urine drinkbaar water. Verder converteren we non-PET plastic direct naar olie, gebruiken we fecaliën om via biovergisting energie op te wekken, en maken we compost van alle voedselresten en composteerbare bordjes. Neem al deze initiatieven samen, en een bezoeker produceert slechts 150 gram aan restafval per dag. Daarmee is het statistisch gezien duurzamer om te feesten op DGTL dan om een weekend thuis te zitten.”

Een betere wereld
Vergelijkbare maatregelen zien we bij het Amsterdamse festival Milkshake, dat in mei dit jaar aankondigde dat het festival dit jaar 100% vegetarisch is. Over het algemeen waren de reacties positief ,al klonken er ook andere geluiden. De reactie van ene Bas op Twitter is exemplarisch: “Ik wil heel graag naar Milkshake want het is het enige leuke gay festival in Amsterdam, ga er elk jaar heen. Maar ik wil niet geforceerd vegetarisch eten door de organisatie.” De organisator was niet onder de indruk. “’Milkshake staat voor liefde, respect en een betere wereld. Het feest wordt niet nog toffer door 20.000 hamburgers”, zo liet men weten. Milkshake laat ook op andere fronten een milieubewuste aanpak zien. Betalen gebeurt met de pinpas, de plastic munt is weg, wegwerpbekertjes maken plaats voor harde statiegeldbekers en bestek en servetten zijn biologisch afbreekbaar. Samen met Waternet wordt fosfaat uit urine van het sanitair teruggewonnen, om er kunstmest van te maken. 

Andere initiatieven worden ook op Europees niveau gezien. Zo won Innofest eind 2017 de onderscheiding ‘beste initiatief voor ondernemend ondernemerschap van heel Europa’. Innofest ziet een festival als een mini-maatschappij waarbij deelnemende festivals hun festivalterrein openstellen als een levend laboratorium. Start-ups, bedrijven, ondernemers en studenten komen samen op de festivals om er maatschappelijk verantwoorde prototypes te testen en oplossingen te bedenken voor de uitdagingen waar festivals en ondernemers uit de regio zelf mee te maken hebben. Zo werd in een van de ‘living labs’ door Watt-Now, Loratec en F&L het idee ontwikkeld dat verbruikers op festivals zelf betalen voor de stroom die ze afnemen. De betrokken partijen onderzochten deze mogelijkheid, wat geleid heeft tot de nieuwe dienst ‘stroom afrekenen naar verbruik’. Zo ontstaat bij bezoekers de bewuste prikkel om zuinig(er) met energie om te gaan.

Groene pr?
Criticasters stellen dat al deze milieuvriendelijke maatregelen sommige festivals niet slecht uitkomt. Draait het ook niet deels om pr, bij festivals die halsoverkop op hardcups overgaan? Meyberg: “Als andere festivals, die voorheen duurzaamheid nog niet hoog op de agenda hadden staan maar nu wel, kan ik dit alleen maar toejuichen. Het is namelijk geen makkelijke opgave om een groot festival duurzaam te organiseren, en vraagt in veel gevallen om een investering, veel kennis en arbeid. Dat zijn voor sommige festivals grote barrières. Ook achter de schermen zetten we in op duurzaamheid, bijvoorbeeld via het onderzoeken van circulaire voedsel- en plasticsystemen. Daar steken we veel tijd en geld in, terwijl de bezoeker daar vrijwel niets van ziet.”

Er is dan ook nog genoeg werk te verrichten op landelijk niveau. Hendrik Beerda van Hendrik Beerda Brand Consultancy plaatst te midden van de jubelstemming en groene ontwikkelingen een kanttekening: “Het is momenteel toch nog vooral een nichemarkt. Je ziet dat grote festivals ermee bezig zijn, maar het grote publiek dat naar Pinkpop en Lowlands trekt is voornamelijk bezig met het hebben van een leuk feestje. Laat ik vooropstellen dat ik alle milieuvriendelijke initiatieven toejuich, maar je ziet dat die vooral in Amsterdam en op kleine festivals in de regio spelen. En die vormen een relatief kleine markt.”

Duurzaamheidsbudget
Groene maatregelen hebben ook een strategisch karakter, stelt Beerda: “Naar je publiek toe wek je er sympathie mee, en naar sponsoren en subsidieverstrekkers toe kun je jezelf onderscheiden. Daarnaast is het gewoon slim ondernemen, want vroeg of laat komen dergelijke maatregelen er toch wel. Ten slotte speelt nog mee dat festivalorganisatoren in de regel iets bewuster bezig zijn met het milieu dan bijvoorbeeld grote retailers en bedrijven.”

Anderen vrezen hogere ticketprijzen voor schonere festivals. Meyberg: “Dat hoeft niet per se. Bij DGTL reserveren we een gedeelte van het budget voor duurzaamheidsprojecten. Dat kunnen andere festivals ook doen zonder meteen de prijs van het kaartje te verhogen. Voor festivals die dat toch moeilijk vinden, hebben we Stichting R3volution in het leven geroepen. Via deze organisatie kunnen we zonder winstoogmerk duurzaamheidsprojecten draaien op festivals buiten DGTL. Op die manier drukken we de kosten voor organisatoren die ook het lef hebben om een grote stap richting duurzaamheid te zetten.”