Achtergrond: Geen alcohol, geen festival?

Vanaf begin dit jaar is de minimumleeftijd voor alcoholgebruik verhoogd van zestien naar achttien jaar. Festivalorganisatoren laveren tussen de maatschappelijke voordelen van het plan en de bemoeizucht van de overheid. Wat zijn de gevolgen voor festivals? “Je kunt kritisch zijn op maatregelen en handhavingsmogelijkheden, maar je moet ook meewerken.”

Door: Jorrit Roerdinkholder

Het was een ontspannen tafereel, afgelopen september op Into the Great Wide Open (ITGWO): een vader ligt op het Vlielandse gras in de zon. Als hij zin in een biertje heeft en te lui is om zelf op te staan, vraagt hij zijn zoon naar de bar te lopen. Die komt even later doodgemoedereerd aanlopen met een biertje voor pa. Relaxed. Of een beetje té? Want de zoon is pas veertien.

Wetenschappers hebben herhaaldelijk aangetoond dat hersenen van jongeren nog ontwikkelen en door alcoholgebruik blijvende schade kunnen oplopen. Die conclusie won de afgelopen jaren aan populariteit onder bestuurders. De overheid stelde vanaf januari een wettelijke minimumleeftijd van achttien jaar in voor alcoholaankoop en -gebruik op publieke plaatsen. Festivalorganisatoren verwachten geen sterke afname van het publiek door de aangepaste wet. De mensen komen toch wel, luidt de algemene reactie.

Of de drankomzet zal teruglopen, is lastiger in te schatten. Marlies Timmermans van ITGWO voorziet geen daling: “De groep onder de achttien is maar een heel klein percentage van ons publiek. Daar zit de omzet niet.”

‘We voeren geen heksenjacht, maar laten ook niet alles op zijn beloop’
Peter-Jan Tijdeman, beleidsmedewerker gemeente Vlieland

Als enige van de drie gemeenten die figureren in dit artikel is in Rotterdam het alcoholbeleid een expliciet onderdeel van de vergunningaanvraag. “We moeten de gemeente vertellen wat onze huisregels zijn en hoe we die aan het publiek verkondigen”, vertelt directeur Guus Dutrieux van onder meer Parkpop in Den Haag en het Zomercarnaval in Rotterdam. “Als er alcohol wordt geschonken en er veel jongeren komen, moeten organisatoren in een veiligheidsplan beschrijven hoe ze omgaan met de verstrekking van alcohol aan jongeren”, verheldert beleidsadviseur Marieke Peek van de gemeente Rotterdam.

Ook de gemeente Zwolle zoekt voorafgaand aan het Bevrijdingsfestival nadrukkelijk contact met de organisator. “We nemen hem aan de hand en vertellen waarop hij moet letten”, vertelt juridisch medewerker Maarten Ivens. In een vergunning staat een aantal voorschriften, zoals dat er iemand aanwezig moet zijn met een diploma sociale hygiëne en er in plastic moet worden geschonken. Verder moet er op borden bij de entree en de tappunten op het festivalterrein duidelijk zichtbaar zijn dat er onder de achttien geen alcohol geschonken mag worden. Zulke informatieborden zijn voortaan verplicht op alle evenementen waar alcohol wordt verkocht.

Ook de gemeente Vlieland overlegt vooraf regelmatig met de ITGWO-organisatie en heeft daar volgens beleidsmedewerker Peter-Jan Tijdeman goede ervaringen mee. “Als wij zaken naar voren brengen, proberen ze die altijd snel te regelen.”

Gratis festivals
Het Zwolse Bevrijdingsfestival is gratis toegankelijk, maar omringd met een hek. De afgelopen jaren controleerde barpersoneel bij twijfel over de leeftijd van de klant diens identificatiebewijs tijdens een bestelling. Dat kostte veel tijd in de drukte en ging af en toe mis. Producent Niek van der Sprong kreeg wel eens een bekeuring van achthonderd euro. Daarom controleren beveiligers tijdens de komende editie bij de ingang de leeftijd van de binnenkomende klanten. Wie achttien of ouder is, krijgt een polsbandje. Alle barmedewerkers krijgen instructie dat ze een identificatiebewijs moeten controleren van een klant zonder polsbandje die er jong uitziet.

Parkpop en het Zomercarnaval zijn gratis festivals zonder hek eromheen. Op informatieborden staat de aanvulling ‘legitimatiecontrole tot 21 jaar’. “Ik ga ervan uit dat ze dat handhaven”, vertelt Dutrieux. “Ik heb het ook in het contract opgenomen. De cateraar sprak zijn goede wil uit. Hoe nauwkeurig dat lukt, moet nog blijken. Ik heb erbij verteld dat ik verwacht dat de gemeente controleert.”

ITGWO-organisator Ferry Roseboom vindt de vernieuwde wet een voorbeeld van een ‘bedilzieke overheid’, maar erkent dat een festival zich er wel mee bezig moeten houden. Dit jaar heeft ITGWO voor het eerst twee kleuren polsbandjes: een voor achttienplussers en een voor de rest. Bezoekers krijgen na identificatie het juiste polsbandje. “Het is ook belangrijk dat je dat duidelijk maakt aan het publiek”, zegt medeorganisator Marlies Timmermans. “We kondigen het hoe en waarom aan in onze laatste mailing naar de bezoekers, voorafgaand aan het festival. De intensiteit van de communicatie gaat een tandje omhoog. Teveel regeldruk kan betuttelend werken, maar hier kunnen we niet omheen. Het barpersoneel hoeft niet meer telkens de leeftijd in te schatten. Dat is lastig en helemaal in het donker. Met een polsbandje is het duidelijk.”

Controle en preventie
Vanaf begin 2013 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de controle op de naleving van de Drank- en Horecawet. Voordien deed de Nederlandse Voedsel -en Warenautoriteit dat. Die controle mag alleen gebeuren door buitengewoon opsporingsambtenaren, BOA’s. Die zijn meerderjarig en mengen zich undercover onder het publiek. Als ze een jong persoon alcohol zien kopen, vragen ze die om een identificatiebewijs. Als hij onder de achttien is, is hij in overtreding, net als de verstrekker. Tijdeman wil er niet vanuit gaan dat er niets gebeurt op ITGWO. “Achter de bar staan een boel vrijwilligers, veelal met weinig horecaervaring. We zullen ze controleren met minimaal twee BOA’s. We maken er geen heksenjacht van, maar laten niet alles op zijn beloop.”

Veel gemeenten richten zich voornamelijk op preventie. “We proberen niet zoveel mogelijk overtreders te betrappen, maar te zorgen dat ze zich aan de wet houden”, zegt Tijdeman. Als de gemeente Rotterdam een vergunningaanvraag krijgt, bespreken preventiemedewerkers die met de organisator. “We ondersteunen organisatoren tijdens de voorbereiding en stimuleren hen vooral om zelf maatregelen te nemen”, vertelt Peek. “Op festivaldagen staan er informatiestands van de gemeente op het terrein en controleren alcoholpreventieteams bij grote treinstations of mensen al dronken aankomen”, vult Dutrieux aan. De systematische aanpak lijkt te werken. Onlangs presenteerde de gemeente Rotterdam cijfers waaruit blijkt dat het drank- en drugsgebruik onder jongeren in die stad is gehalveerd sinds 2010.

Preventie is effectief, maar niet waterdicht. Daarom heeft de landelijke wetgever een serie sancties opgesteld. De burgemeester kan bepalen welke sanctie bij welke overtreding hoort. Een gemeente kan een waarschuwing geven, een boete of een voorwaardelijke boete opleggen en uiteindelijk de vergunning intrekken. De hoogte van boetes is landelijk vastgesteld op 45 euro voor de overtreder en 1.360 euro voor de verstrekker, of het dubbele als hij meer dan vijftig personen in dienst heeft.

‘Strooien met boetes is geen doel op zich. We willen dat organisatoren zelf nadenken hoe ze de nieuwe regel kunnen naleven’
Maarten Ivens, juridisch medewerker gemeente Zwolle

“Maar strooien met sancties is natuurlijk geen doel op zich”, benadrukt jurist Ivens. Volgens Tijdeman zijn evenementen een bijzonder iets. “Horecaondernemingen kun je tijdelijk sluiten, maar dat ga je met een festival natuurlijk niet doen. Als een festival herhaaldelijk de regels overtreedt, kan de vergunning in gevaar komen. Maar ITGWO is een groot festival waar Vlieland erg blij mee is. Zover zullen we het natuurlijk nooit laten komen. Vorig jaar hebben we een aantal controles gedaan en daarbij zijn geen overtredingen geconstateerd.”

Als aan een bar alcohol wordt verstrekt aan minderjarigen kan de persoon die de ontheffing heeft een boete krijgen. “In het geval van het Zomercarnaval is dat de cateraar”, zegt Peek. Als een overtreding binnen een jaar opnieuw wordt vastgesteld krijgt de overtreder twaalf weken geen ontheffing. De overtredende cateraar kan dan dus twaalf weken geen alcohol schenken. Bij een derde constatering geldt de periode van een jaar.

Volgens Van der Sprong kun je niet voorkomen dat een zeventienjarige via vrienden aan een biertje komt. “Daar kan ik niet op aangesproken worden als ik er alles aan heb gedaan om die persoon zelf geen bier te schenken.” Timmermans ziet dat net zo en bemerkte recent over zulke indirecte alcoholverstrekking landelijk veel discussie. “Iedereen voelt aan zijn water dat het complex is”, weet Van der Sprong. “Een burgemeester uit het Zuiden van het land zei onlangs: ‘Als het carnaval voorbij is gaan we aan de slag met de nieuwe regels’. Dus het gedoogbeleid is overal al weer voelbaar. Dat verwacht ik bij ons ook wel, maar gedogen vind ik riskant. Een organisator heeft een verantwoordelijkheid en ik heb een verantwoordingsplicht tegenover de gemeente en provincie die ons subsidiëren. Ik zet niet mijn bedrijfsactiviteiten ermee op het spel. Je kunt kritisch zijn op maatregelen en handhavingsmogelijkheden, maar je moet ook meewerken. Als je dat niet wilt, moet je een illegale locatie opzoeken en daar een feestje organiseren.”

Achtienminners
Volgens een peiling in maart van de NOS onder zestien- en zeventienjarigen kan zeventig procent van de jongeren nog steeds aan drank komen tijdens het uitgaan. Twintig procent gebruikt de ID-kaart van een ander, tien procent gebruikt een vervalste ID-kaart, meestal zelfgemaakt. Dat daar celstraf op staat, schrikt jongeren kennelijk niet af. Van der Sprong kent het probleem. “Een klein ID-pasje is in het donker lastig met mensenogen te controleren. Er bestaan scanapparaten die snel controleren, maar die hebben wij nog niet. Ook zijn er irisscanners om identiteit vast te stellen, maar dat is nog een beetje science fiction.”

Geen van de genoemde festivals heeft overwogen om helemaal geen alcohol te schenken. “Als mijn festivals alcoholvrij zijn, is de feestvreugde minder”, zegt Dutrieux. “Het publiek verwacht alcohol te kunnen drinken. En het zou mij omzet schelen.” Zwolle heeft de drankomzet zelfs nodig om het festival mogelijk te maken. Om zeker te zijn dat achttienminners wel iets naar hun gading kunnen kopen, biedt Van der Sprong niet-alcoholische alternatieven. “Stender van Grolsch bevat 0,5% alcohol, maar dat mag je als alcoholvrij verkopen. En we hebben dit jaar een alcoholvrije cocktailbar. Zo laten we zien dat je ook zonder alcohol feest kunt vieren.”

Dit interview is eerder verschenen in het aprilnummer van EB LIVE.