Help, de headliner heeft afgezegd!

Het is de nachtmerrie van iedere festivalorganisator: een headliner die verstek laat gaan. Het overkomt ieder langlopend festival wel een keer. Wat kun je doen als organisator en wat niet? En hoe reageert het publiek?

Elk festival heeft het weleens meegemaakt: artiesten die afzeggen, met teleurgestelde fans tot gevolg. Als de afwezigheid lang van tevoren wordt doorgegeven, levert dat geen meestal grote problemen op. Het wordt een ander verhaal zodra het gaat om een headliner of als het geplande optreden vlak voor aanvang wordt geannuleerd, zo blijkt uit navraag bij verschillende festivalorganisaties.

“Het is altijd teleurstellend als een artiest moet afzeggen”, zegt Junior van der Stel, woordvoerder van Mojo Concerts. “Als organisatie wil je het programma dat je vooraf aankondigt natuurlijk ook echt brengen.” En Jan Smeets, directeur van Pinkpop, noemt een afzegging kortweg ‘waardeloos’.

Artiesten die een doktersverklaring kunnen overleggen, zijn juridisch ingedekt. Ze ontvangen dan echter geen gage. Ook festivals dekken zich in richting hun fans; wie een festivalkaartje koopt, koopt een kaartje voor het evenement. En dus niet, anders dan bij een normaal concert, voor de artiest. Zegt een artiest zijn festivaloptreden af, dan is het niet gebruikelijk dat de fan van die artiest zijn geld terugkrijgt, zo blijkt uit de kleine lettertjes.

Hoe groter, hoe lastiger

Toch doen organisaties er alles aan om hun publiek tevreden te stellen. Zo checkt Smeets in de weken in aanloop naar het festival wel honderd keer of er geen geboekte artiesten ziek zijn. Hoe eerder bekend is dat een artiest afzegt, hoe meer tijd er tenslotte is om een vervanger te bellen. En: hoe groter de artiest, hoe lastiger het is om een vervanger te vinden. “Een grote artiest of band die uit de Verenigde Staten moet worden ingevlogen, staat niet binnen 24 uur fris en fruitig op het podium in Nederland”, weet Van der Stel.

Ushers annulering leverde weinig klachten op. Zijn vervanger was namelijk Prince – Junior van der Stel

Zo betekende het uitvallen van headliner Foo Fighters in 2015 een grote opgave voor Pinkpop. Twee dagen voor het optreden viel zanger/gitarist Dave Grohl tijdens een optreden in Zweden van het podium en brak zijn been. Dat betekende veel stress en snel schakelen achter de schermen, aldus Smeets en Van der Stel. “Er is geen draaiboek of noodprocedure die je in zo’n geval kunt volgen”, zegt Van der Stel. “Je gaat dan met alle collega’s van Mojo bij elkaar zitten om na te denken welke mogelijke vervangers er in Europa op tournee zijn. Vervolgens kijk je of ze een gaatje in hun tourschema hebben en hoe realistisch het is dat ze naar Nederland kunnen komen. Daarna bel je met hun agent of dat ook daadwerkelijk te regelen valt.”

Collegialiteit

Festivals zoeken niet willekeurig naar een vervanger. Er is dan ook geen b-lijstje van artiesten die stand-by staan, verklaren zowel Van der Stel als Smeets. “Te duur”, zegt de laatste. “Het is niet zoals met voetbal, waar je de ene speler kunt vervangen door de andere. Dan zou je honderd bands moeten boeken in plaats van vijftig.”

Wel stelt hij dat bands of artiesten die in de gesprekken tussen programmeurs naar voren zijn gekomen, maar niet geboekt voor dat jaar, een streepje voor hebben als mogelijke vervanger. Belangrijker is dat de vervangende act moet passen bij het festival en, het betreffende podium. “Je zoekt daarbij eerst een act van hetzelfde kaliber als de band of artiest die verhinderd is”, legt Van der Stel uit. “Hoe eerder de afzegging, hoe meer tijd je hebt om te zoeken naar een goede vervanger. Een last-minute afzegging betekent een enorme puzzel. Vervolgens ga je met de andere artiesten op dat betreffende podium overleggen of ze eerder kunnen optreden. Dat doen de meeste bands wel, die collegialiteit is er.”

Succesvolle invallers

Dat vervangers niet per se voor een teleurgesteld publiek staan, blijkt uit de reacties die hen ten deel vallen. Dave Mason zegde af voor Pinkpop 1974. Voor hem in de plaats  trad Captain Beefheart op, die juichend werd onthaald. Toen Amy Winehouse in 2007 op het allerlaatste moment niet bleek te kunnen optreden op North Sea Jazz, werd als vervangende act een jamsessie onder leiding van Marcus Miller op poten gezet met muzikanten die toch al op het festival speelden. “Dat werd te gek”, blikt Van der Stel terug. “Jaren later hadden mensen het er nog over. Zo waren er ook weinig klachten toen Usher zijn optreden op North Sea Jazz Curacao annuleerde. De vervanger was namelijk Prince.”

Ruilen met Roel van Velzen

De band die niet één maar twee keer succesvol als vervanger aantrad, is Krezip. De band betrad het podium op Pinkpop in plaats van – alweer – Amy Winehouse in 2007 en voor Depeche Mode in 2009. Enkele uren nadien bleek dat de Londense zangeres vanwege dronkenschap niet vanuit Engeland naar Nederland mocht vliegen, en opende Krezip zijn set als
vervanger met een cover van de Winehouse-hit Rehab.

Bassist Joost van Haaren kan zich die show nog goed herinneren: “We hebben ons nooit te goed gevoeld om als invaller te fungeren. Ik denk dat elke band die deze kans krijgt, toehapt. Toen de vraag van Pinkpop kwam of wij Amy Winehouse konden vervangen, hebben wij die dag ons optreden als headliner op Elastiek Muziek geruild met dat van Roel van Velzen, die eerder optrad. Zo konden we na onze show snel doorrijden naar Landgraaf.”

Toen we eenmaal op het podium stonden, hadden we geen tijd om te bedenken dat daar eigenlijk iemand anders had moeten staan.

Van Haaren vervolgt: “Om de fans van Amy niet helemaal teleur te stellen hadden we onderweg Rehab ingestudeerd. Daarmee zouden we openen, om er vervolgens met onze eigen liedjes op te klappen. Toen we eenmaal op het podium stonden, hadden we geen tijd om te bedenken dat daar eigenlijk iemand anders had moeten staan. Daarvoor zit je teveel in een rush. Het leverde een van onze beste optredens ooit op. Toen is ook het idee ontstaan voor een afscheid van Krezip, twee jaar later. Dit was zo mooi, wat zou dit nog kunnen overtreffen?”