Jagen omwonenden festivals de stad uit?

Het afgelopen jaar zijn meer festivals dan ooit het slachtoffer geworden van steeds mondiger wordende omwonenden die (geluids)overlast ervaren. Veel gemeenten passen hun beleid met betrekking tot evenementen hierop aan. Staat hierdoor de toekomst van de evenementenwereld op het spel?

Zolang er festivals zijn, zijn er – zeker in een dichtbevolkt land als Nederland – omwonenden die niet blij zijn met de overlast die dit geeft. Geluid is daarbij de meest gehoorde klacht. “Omwonenden horen geen muziek, alleen bassen”, zo stelde een Utrechtenaar recent in een door AD gepubliceerde onderzoekspoll. Organisatoren en vergunningsverstrekkende gemeenten hebben jarenlang de vaak incidentele klachten van omwonenden als een gegeven genomen. Iets wat erbij hoorde.

Er is echter een duidelijke ontwikkeling waar te nemen die zich sinds het einde van de coronaperiode aan het aftekenen is en dat is dat steeds meer omwonenden nu hun ongenoegen uiten. Zeker in stedelijke gebieden, maar ook daarbuiten. Juist omdat er een tijdje ‘niets’ was, lijkt het erop dat de overlast nu als erger wordt ervaren. Waar in het verleden her en der bewoners dwarslagen en zich als luis in de pels zijn gaan gedragen, lijkt er het afgelopen jaar een luizenplaag te zijn ontstaan.

In gesprek blijven

Het rijtje afgelaste evenementen of evenementen die op een haar na door konden gaan zijn was het afgelopen jaar lang. Deventer Stadsfestival is een goed voorbeeld van een evenement dat door de klachten van een enkele omwonende is afgeblazen. Een buurtbewoner van een tegenover het festival gelegen wijk heeft bezwaar over geluidsoverlast aangetekend, dat door de Raad van State – op basis van een eerdere overtreding van de geluidsnorm door het evenement – gegrond is verklaard. Ondanks een petitie van buurtbewoners die de klacht onzin vinden, is het festival toch afgelast.

Wethouder Ilse Duursma van Deventer: “We zullen met elkaar moeten kijken wat wel mogelijk is in de openbare ruimte. We blijven in gesprek met de organisatie.”

Tijd, geld en onzekerheid

Het is niet het enige door omwonenden gesneuvelde of in de problemen geraakte festival. Veel andere evenementen zijn tot vlak voor de start in onzekerheid gebleven omdat er omwonenden – soms zelfs eenlingen – waren die het eigenhandig tegen wilden houden. Het Friese Welcome To The Village vecht al jaren tegen klagende omwonenden en heeft dit jaar definitief de handdoek in de ring gegooid.

“Als één iemand klaagt, heb je meteen een rechtszaak aan je broek”, aldus Eva van Netten, artistiek directeur van Welcome To The Village, dat dit jaar aanvankelijk uit zou wijken naar de gemeente Tytsjerksteradiel maar ervan afzag omdat ze ook daar bang waren voor het risico van een mogelijk aanvechten van de vergunning. “Het is zorgelijk dat festivals daarmee te maken krijgen. Dat kost heel veel tijd, geld en moeite en zorgt voor onzekerheid.”

Betere spreiding

Die grote onzekerheid was er ook bij de twee openluchtshows van Rammstein in Groningen. Pas op de dag van de eerste show besloot de rechter dat de klachten van Stichting Natuurbeschermingswacht – niet eens uit de regio Groningen – en een gebruikster van een volkstuin in de Piccardthof niet gegrond waren en de shows door mochten gaan. Toch is het ­reden geweest voor de lokale SP om een onderzoek in te stellen naar wat nu exact de impact van dergelijke shows is voor omwonenden. De fractie is serieus in gesprek gegaan met de mensen die zeggen overlast te hebben ervaren.

“Deze mensen blijken geen ‘klagers’ of ‘zeurders’ te zijn”, aldus Groningse SP-fractievoorzitter Daan Brandenbarg. “Zij willen ook helemaal geen einde aan alle evenementen. Het zijn inwoners die hun woongenot aangetast zien, waarvan de kinderen soms dagen niet kunnen slapen. De mensen die wij spraken vragen geen gekke dingen. Zij willen dat er betere spreiding komt, dat het aantal evenementendagen wordt ingeperkt, dat met name de bas­tonen worden beperkt en dat evenementen op tijd stoppen.”

Vergunningsverlening

Er waren afgelopen seizoen meer van dergelijke voorbeelden. Van relatief klein, zoals Pearl Village en Weijdepop, elk met 4.500 bezoekers in Dalen (gemeente Coevorden), tot Karnaval Festival in Moergestel (18.500 bezoekers) of Central Park Festival in Utrecht met 30.000 bezoekers. Allemaal evenementen die door een of enkele omwonenden daags voor het daadwerkelijke evenement voor de rechter zijn gedaagd wegens mogelijke geluidsoverlast.

“De rechter heeft geoordeeld dat de belangen van de gemeente en de vergunninghouder zwaarder wegen dan de belangen van de omwonende bij het doorlaten gaan van het evenement”, zo stelde een woordvoerder van de rechtbank een dag voor aanvang van Central Park en ook de andere genoemde festivals konden uiteindelijk na een beslissing van de rechter kort voor het evenement doorgaan. Daardoor hebben ze allemaal te lang in onzekerheid over de gedane investeringen gezeten. Waarbij in het geval Central Park achteraf alsnog is gebleken dat de gemeente de vergunning onterecht heeft verleend. Deze beslissing kan invloed hebben op de vergunningverlening in de komende jaren, laat de Utrechtse Stichting Tegen Geluidsoverlast, een van de klagende partijen, weten.

Deze mensen blijken geen ‘klagers’ of ‘zeurders’ te zijn.

Nieuwe realiteit

Dat betekent dus dat evenementen in met name stedelijke omgevingen de komende jaren flink beperkt zullen gaan worden. De tekenen zijn overal zeer duidelijk aanwezig. Inmiddels wordt ook in Utrecht kritisch gekeken naar de festivalkalender. In de door wethouder van cultuur Eva Oosters gepresenteerde plannen staat dat voornemen om als gemeente in de periode november tot maart geen (middel)grote evenementen meer toe te staan. Ook moeten er meer ‘rustperiodes’ komen tussen verschillende luide evenementen op dezelfde locatie in de stad.

Veel steden bespreken geluidsoverlast

Ondertussen wordt ook in Groningen ­kritisch gekeken naar wat wel of niet meer kan en moet bijvoorbeeld een locatie als MartiniPlaza vanwege geluidsoverlast volgend jaar terug van twaalf naar vijf dancefeesten en in 2025 zelfs naar slechts drie. Ook Arnhem kijkt kritisch naar de evenementen in de stad en in de gemeenteraad is recent besproken of de geluidsnormen niet naar beneden moeten worden bijgesteld. In Maastricht gaat per 1 januari 2024 de nieuwe regelgeving al in en er mag bij evenementen nog maar 80 decibel aan geluid geproduceerd worden, gemeten vanaf de dichtstbijzijnde gevel.

De gemeente Amsterdam heeft in eerder stadium al aangekondigd om kritischer te gaan kijken naar evenementenvergunningen voor festivals in de stad. Het nieuwe evenementenbeleid, waarvoor wordt gesproken over wat ‘een redelijke belasting’ van de schaarse ruimte is, moet per 2026 ingaan.

Daar is recent ook nog gedoe rond poptempel Paradiso bij gekomen. Ook hier ervaren omwonenden geluidsoverlast en staat de nachtprogrammering ter discussie. Ombudsman Munish Ramlal is inmiddels een onderzoek gestart over de geluidsbelasting op de stad. Ramlal stelt in een persbericht dat bewoners niet meer gebukt willen gaan onder ‘evenementenleed’ maar zijn onderzoek laat in feite ook een beeld zien dat tevens voor veel andere gemeenten geldt. De bewoners zijn volgens de ombudsman ‘trots op levendigheid in hun stad’. “Maar ze willen ook dat er gehandhaafd wordt en grenzen gesteld worden.” Dat zal een nieuwe realiteit worden waar veel festivals het de komende jaren mee moeten doen.