De audioindustrie probeert luisterervaringen beter en intenser te maken. De ruimtelijke geluidservaring die Dolby Atmos biedt, is daar een goed voorbeeld van. Voor films in de bioscoop is het al bijna gemeengoed, maar wordt Dolby Atmos dat ook voor muziekproducties? Studio’s die de technologie hebben omarmd, delen hun visie hierop.

Bob Sandee is studio-engineer en producer, in de muziekindustrie bekend als Mixmaster Subgroover. Hij is onder meer gespecialiseerd in ruimtelijke audiomixen zoals Dolby Atmos. Hij doet producties voor onder anderen Armin van Buuren, Dimitri Vegas & Like Mike en David Guetta. Sandee raakte een jaar of twintig geleden tijdens zijn studie aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht gefascineerd door surround audio. “Ik ben er zelfs op afgestudeerd, maar heb in de jaren daarna als engineer toch vooral stereomixen afgeleverd. Er was weinig vraag naar surround in de muziekindustrie. Sinds Apple Music Dolby Atmos heeft omarmd is er sprake van een andere situatie.”

Apple en Dolby Atmos

De voorkeur van Apple voor Dolby Atmos dateert alweer van enkele jaren geleden. De catalogus van tientallen miljoenen tracks in Apple Music moet met behulp van deze technologie als ruimtelijke audio beschikbaar komen. Rechthebbenden krijgen voor Dolby Atmos-tracks een hogere vergoeding. Dat beweegt labels, publishers en artiesten om (ook bestaande) muziek in Dolby Atmos te (up)mixen. Tegelijkertijd is de audioindustrie  hardware gaan produceren die Dolby Atmos ondersteunt.

Substantieel aandeel mixwerk

Armada Publishing benaderde Bob Sandee om tracks voor zijn catalogus in Dolby Atmos te mixen. “Ik heb het mijzelf op basis van ervaring en verzamelde kennis aangeleerd. De eerste opdracht was voor Armin van Buuren. Daar waren alle betrokkenen blij mee, waarna ik heb besloten om in mijn eigen studio een Dolby Atmos-setup te plaatsen.”

Akoestiek en speakeropstelling

Om zijn studio geschikt te maken voor het 3D-werk in Dolby Atmos, moest Sandee veel audiohardware vervangen, bijplaatsen en in de juiste posities brengen. “Dat vergde een flinke investering en nachtenlang ­wakker liggen doordat ik over technische zaken bleef malen,” zegt hij nu met een lach. “Ik heb veel bijgeleerd over bijvoorbeeld akoestiek en speakeropstelling. Het was alle moeite ook waard. Inmiddels heb ik zeker 60 Dolby Atmos-mixen kunnen doen naast het werk in stereo. Momenteel betreft een vijfde tot een kwart van de mix-aanvragen Dolby Atmos, een substantieel deel van het geheel. Het zou mooi zijn als dat verder groeit, ik werk heel graag met deze technologie.”

Wisseloord

Muzikant en producer Malik Berrabah is sinds 2016 mede-eigenaar van de Wisseloord Studio’s. Het beroemde complex kampte destijds met teruggelopen belangstelling vanuit de industrie. Onder leiding van Berrabah is Wisseloord weer opgebloeid tot een internationaal muziekcentrum waar ook Wisseloord Academy deel van uitmaakt. “In de afgelopen jaren is de academie uitgegroeid tot de grootste particuliere school voor songwriters en producers in Nederland en hebben we vestigingen in Parijs, Milaan, Stockholm en Tallinn geopend,” vertelt de Fransman. Wisseloord beschikt tegenwoordig ook over een gecertificeerde Dolby Atmos-studio, wat volgens Berrabah bijdraagt aan de herwonnen status van toplocatie.

Samenwerking Dolby

“Dolby was enkele jaren geleden op zoek naar gerenommeerde studio’s om de Dolby Atmos-technologie te introduceren en bekendheid te geven,” vertelt Berrabah. “Voor ons was het een welkome uitbreiding op de mogelijkheden die de studio al bood. Dolby Atmos biedt een indrukwekkende, ruimtelijke  luisterervaring die op elk muziekgenre kan worden toegepast. Zodoende hebben we in samenwerking met Dolby een ­studioruimte volledig afgestemd op gebruik van deze technologie. Ook bieden we in Wisseloord Academy cursussen en workshops aan voor wie wil leren mixen in Dolby Atmos.”

Voorbij de hype

Wisseloord heeft de afgelopen jaren flink wat Dolby Atmos-mixen mogen maken. Toch ziet Berrabah nog geen structurele beweging in de industrie om de technologie te omarmen als nieuwe standaard. “Apple heeft een tijd veel promotie gedaan voor Atmos-mixen en dat gaf een boost aan de aanvragen bij ons. De hype lijkt inmiddels een beetje voorbij. We blijven heel graag de allerbeste Dolby Atmos-mixen maken, maar vooral voor onafhankelijke labels en artiesten is de return on investment soms een lastig vraagstuk. Nieuwe audiotechnologieën breken pas echt door als de consument de voordelen ervan ervaart op alle apparaten. Ik denk dat er op dat gebied nog wel wat te winnen valt.”

Welkome toevoeging

Ook JHX Studios van het producersduo Tom Jubels & Rick van Dunn, ook bekend als Jonathan Hendrickx, beschikt over een gecertificeerde Dolby Atmos-ruimte. “Wij waren de studio aan het verbouwen op het moment dat we een aanvraag kregen voor een Dolby Atmos-mix. Dolby was destijds bezig met het onboarden van studio’s voor deze technologie en zo kwamen we bij ­elkaar uit. Wij hebben geïnvesteerd in benodigde hardware, Dolby heeft ons geholpen met de afstemming ervan. Er zijn hier vier studioruimtes die worden gebruikt voor het produceren en mixen van ­muziek, films, tv- en radioprogramma’s. Dolby Atmos is een uitstekende toevoeging op de faciliteiten die we al in huis hadden.”

Tijd en budget

Van Dunn wijst op de brede toepassingen van Dolby Atmos die de technologie volgens hem extra interessant maken. “Het zit naast muziek ook al verweven in films, series en zelfs sportuitzendingen. Hierdoor heeft het de potentie om een standaard in audio te worden.” Juist binnen muziekproductie is de vraag naar Atmos-mixen volgens hem nog enigszins beperkt. “Veel artiesten, vooral dj’s, produceren hun tracks zelf in stereo. De tijd en het budget laten niet altijd toe dat er ook een Dolby Atmos-mix wordt gemaakt. Grotere labels maken er al meer standaard gebruik van. Zij profiteren sneller van de zichtbaarheid die wordt gecreëerd door een groot platform als Apple Music en verdienen daarmee hun investering eerder terug.”

Het heeft de potentie om een standaard in audio te worden

Seks en ouderschap

Van Dunn hoopt dat ook Spotify op den duur gaat inzetten op ruimtelijke audiostreams, want dat zou de push kunnen zijn voor een definitieve doorbraak van Dolby Atmos. “De technologie zorgt voor een extra luisterervaring die niet voor ­iedereen essentieel is, maar wel ontzettend waardevol voor de liefhebber. In de bios zijn we ons al bewust van de beleving die ermee wordt gecreëerd. Binnen de muziek ontbreekt nog het massale besef van de meerwaarde ervan. Daar kan een groter podium verandering in brengen. Want het is een beetje als met seks of ouderschap: je kunt er van alles over te weten komen, maar pas als je het zelf ervaart weet je hoe geweldig het is.”