Code rood door hitte legt grenzen van festivalveiligheid bloot

Volgens Ronald van Litsenburg, eigenaar en algemeen directeur van EMS Event Medical Service, kwam die afweging niet uit de lucht vallen. De medische beoordeling van extreme warmte begint al weken vooraf, wanneer weersverwachtingen worden gevolgd en scenario’s worden voorbereid. EMS werkt daarbij met drie weerscenario’s: normaal, warm en extreem warm. Naarmate de voorspellingen concreter worden, worden maatregelen aangescherpt en afgestemd met organisatoren en hulpdiensten.

Weersverwachtingen

“We hebben continu de weersverwachtingen gevolgd. Die veranderen steeds. De ene keer komt er wind, de andere keer koelt het 's nachts af. Pas naarmate het evenement dichterbij komt, wordt duidelijk welk scenario je moet gaan inzetten,” legt Van Litsenburg uit.

In de dagen voorafgaand aan het weekend werd duidelijk dat het risico steeg. De temperatuur zou richting de 40 graden oplopen, terwijl de wind juist zou wegvallen. Tegelijkertijd had Nederland al meerdere dagen te maken met tropische omstandigheden.

“Je moet ook kijken hoe lang die hitte al aanhoudt. De afgelopen week had iedereen al dagen achter elkaar temperaturen boven de dertig graden gehad. Mensen slapen slechter, eten minder, drinken vaak te weinig en verliezen veel vocht en mineralen zoals natrium, kalium, calcium en magnesium. Ze beginnen dus met een heel andere uitgangspositie aan een festival.”

Opschalen bij extreme hitte

Organisatoren hadden op dat moment al veel maatregelen getroffen. Van Litsenburg noemt extra schaduwplekken, preventieve communicatie, aanvullende waterpunten, zonnebrandvoorzieningen, extra hygiëne bij toiletten en koelmogelijkheden op EHBO-posten. Ook voor crewleden, beveiligers en verkeersregelaars werd gekeken naar rust, schaduw, drinken en voeding. Bij sommige evenementen werd bovendien gesproken over aangepaste programmering, later starten, minder inspanning op het terrein of beperkingen in alcoholverkoop.

Toch kent opschaling grenzen. De kernvraag is volgens Van Litsenburg altijd of de medische organisatie de verwachte zorgvraag nog kan dragen. “Je kunt extra medisch personeel inzetten. Je kunt meer koeling organiseren. Je kunt extra teams het terrein opsturen. Alleen: op een gegeven moment houdt dat op. Dan moet je jezelf afvragen of de behandelingscapaciteit nog opweegt tegen de risico's.”

Zodra de vraag groter dreigt te worden dan de behandelingscapaciteit, ontstaat er ontwrichting

Op een regulier evenement wordt de EHBO-capaciteit afgestemd op bezoekersaantal, locatie, duur, muziekstijl, publieksprofiel en weersomstandigheden. “Bij extreme hitte wordt die inzet verhoogd. Maar zodra de vraag groter dreigt te worden dan de behandelingscapaciteit, ontstaat er ontwrichting. Die ontwrichting raakt niet alleen het evenement, maar ook de reguliere zorg.”

Impact op reguliere zorg

Juist de impact op de reguliere zorg speelde afgelopen weekend een belangrijke rol. Ambulancediensten, huisartsenposten en ziekenhuizen hadden al te maken met verhoogde druk door het nationale hitteplan. Ouderen en kwetsbare groepen ondervinden in zulke periodes eerder gezondheidsproblemen. “Een groot festival kan niet los worden gezien van de regio waarin het plaatsvindt. Als veel bezoekers met ernstige hitteklachten naar het ziekenhuis moeten, komt extra druk te liggen op een zorgsysteem dat al opgeschaald is.”

Bij ernstige oververhitting kan het lichaam zijn warmte niet meer kwijt. De lichaamstemperatuur loopt dan verder op, in extreme gevallen tot 42 graden of hoger. Alcohol en stimulerende middelen vergroten dat risico omdat zij hartslag en lichaamstemperatuur verhogen. “De behandeling van ernstige oververhitting vraagt veel capaciteit van de medische organisatie,” legt Van Litsenburg uit. “Je moet de personen koelen met ijswater, ijsbaden of gekoelde handdoeken, soms aangevuld met infusen om vocht en elektrolyten aan te vullen. Eén of enkele patiënten zijn te behandelen, maar grote aantallen tegelijk vormen een ander scenario.”

De kwaliteit van de zorg en de veiligheid van de bezoekers moet je te allen tijde kunnen garanderen

De officiële afgifte van code rood was volgens Van Litsenburg niet de enige reden om evenementen af te gelasten, maar wel een bevestiging van de analyse die al gaande was. “De kwaliteit van de zorg en de veiligheid van de bezoekers moet je te allen tijde kunnen garanderen. Als dat niet meer kan, moeten organisatoren, hulpdiensten, veiligheidsregio’s en burgemeesters gezamenlijk besluiten nemen. De burgemeester is uiteindelijk verantwoordelijk voor de veiligheid van bezoekers en inwoners in een gemeente.”

Kantelpunt

Hij ziet afgelopen weekend niet direct als een kantelpunt, maar wel als een uitzonderlijke situatie waaruit lessen moeten worden getrokken. EMS verzamelt al jaren data over zorgcontacten in relatie tot weer, temperatuur en omstandigheden voorafgaand aan evenementen. Die gegevens worden gebruikt om scenario’s te bouwen en maatregelen te verbeteren.

Volgens Van Litsenburg zal klimaatverandering die voorbereiding alleen maar belangrijker maken. "Het lijkt erop dat Nederland vaker met dit soort extremen te maken krijgt. Dan moet niet alleen de medische zorg daarop voorbereid zijn, maar de hele evenementensector." Na de extreme warmte volgde afgelopen weekend ook code oranje vanwege zwaar onweer, windstoten en hagel. Ook zulke weersomstandigheden hebben direct gevolgen voor festivals met campings, tijdelijke constructies, podia en grote publieksstromen.

Het lijkt erop dat Nederland vaker met dit soort extremen te maken krijgt

‘Doe rustig aan’

Voor de rest van de zomer adviseert Van Litsenburg bezoekers en crew om niet alleen naar de dag zelf te kijken, maar ook naar de dagen ervoor. "Zorg dat je genoeg vocht binnenkrijgt. Water, maar ook isotone dranken. Zorg voor je zoutgehalte. Eet goed en probeer dat met regelmaat te doen door de hele dag." Bij extreme hitte adviseert hij bovendien om bewust rust te nemen.

Extra voorzichtigheid is volgens Van Litsenburg ook geboden als het gaat om alcohol en drugs. Juist bij extreme hitte verschuift de grens van wat het lichaam aankan. “Vermijd in dit soort omstandigheden het gebruik van andere middelen. Wees verstandig en zoek het randje niet op. Want dat randje wat je normaal gesproken hebt, ligt nu echt een heel stuk naar voren.”

De komende periode zal de sector de gebeurtenissen van afgelopen weekend uitgebreid evalueren, zoals dat eerder ook gebeurde na de coronapandemie, extreme neerslag en andere zware weersincidenten. “Dat hebben we gedaan bij inspanningsgerelateerde evenementen, bij slechtweerscenario's en tijdens de coronaperiode. Ook van deze extreme hitte zullen we dingen leren, evalueren en kijken of we daarop moeten anticiperen. De ervaringen van afgelopen weekend zullen we moeten borgen en met elkaar delen, zodat we er lessen uit kunnen trekken voor de toekomst.”