Achtergrond: Hoe publiek zijn festivals?

Het mediadebat van afgelopen maand heeft binnen de Nederlandse publieke omroep flink wat losgemaakt. Enerzijds ging het over zendtijd en (het verlies van) zenders, anderzijds bleek het voor enkele politici een uitgelezen moment om de rol van de publieke omroep op het gebied van evenementen aan te kaarten.

Tijdens het mediadebat op 8 oktober kwamen diverse onderwerpen aan bod. Zo bleek de tijdens Buma NL aangezwengelde discussie over het aandeel Nederlandstalige muziek op de radio
zijn vruchten te hebben afgeworpen. Niet
eens zozeer wat betreft specifiek de Nederlandstalige muziek, waar Buma Cultuur op had ingezet, als wel in bredere zin, waar het gaat om aandacht voor onderbelichte muziekstromingen. Dat zou een kerntaak moeten zijn van de publieke omroep.

Meer omzet
Die aandacht is er echter al op verschillende niveaus. Zo vindt op zaterdag 28 november de allereerste Nacht van de Jazz plaats, een landelijk opgezet live-evenement, waarbij overal in Nederland tegelijkertijd verschillende jazzartiesten optreden in diverse jazzclubs. Dit evenement is een initiatief van de VIP (Vereniging van Jazz- en Improvisatiemuziek Podia) en wordt een jaarlijks terugkerend evenement. De 25 VIP-podia zijn gezamenlijk goed voor meer dan 300.000 bezoekers per jaar.

Doel is om nieuwe doelgroepen te vinden door de nadruk te leggen op de beleving van livemuziek. Organisator Marcel Kranendonk is helder in de doelstellingen: “Met zo veel jazz-podia in Nederland is er altijd wel een in de buurt. Volgens ons weten nog niet genoeg mensen dat. Met deze Nacht van de Jazz willen we daar verandering in brengen.” Het jazzevent, overduidelijk een middel om meer publiek te genereren – en in feite dus meer omzet voor de aangesloten podia – wordt groots opgepikt door de soul- en jazzzender NPO Radio 6; de VPRO zendt met het programma Vrije Geluiden tussen 20:00 uur en 03:00 uur deze nacht uit en besteedt er vooraf aandacht aan.

Zichtbare zenders
Ironisch genoeg is NPO Radio 6 een zender waarover veel te doen is geweest. De zender moest aanvankelijk verdwijnen, maar de genres soul en jazz moesten – daar waren de diverse politici het over eens –
wél gewaarborgd blijven binnen het publieke bestel, omdat dit bijdraagt aan het brengen van cultuur. “Het is de kerntaak van de publieke omroep om ook kleinere groepen luisteraars te bedienen”, aldus D66-Kamerlid Kees Verhoeven. Zodoende is nu de formule bedacht dat de zender doorgaat als NPO Soul & Jazz, een themakanaal van NPO Radio 2.

NPO Radio 6 is een zender die van oudsher veel aandacht besteedt aan North Sea Jazz. De Nacht van de Jazz is dus eveneens zo’n evenement waar de zender zich achter schaart. En juist dat blijkt weer een gevoelig punt voor diverse politici. Voorafgaand aan het mediadebat vroeg Kamerlid Arno Rutte zich namens de VVD af of de publieke omroep de wet niet overtreedt door zich als mediapartner aan grootschalige evenementen en concerten te koppelen. Rutte kaartte dit aan, omdat in de wet staat dat een met belastinggeld gefinancierde omroep zich niet dienstbaar mag maken aan het winst maken door andere bedrijven. Hij legde de focus minder op de jazzzender en meer op stations NPO Radio 2 en NPO 3FM, die met regelmaat zichtbaar aanwezig zijn op festivals en onder de noemer ‘presents’ zichtbaar zijn op concertaankondigingen als posters en op tickets.

Afspraken
“De VVD heeft nog een zorg met betrekking tot het radiolandschap. De publieke zenders NPO Radio 2 en NPO 3FM geven regelmatig kaarten weg voor optredens van bands als U2, Counting Crows of Racoon, en voor muziekfestivals als Pinkpop, Lowlands en Zwarte Cross. De NPO heeft ook vaak exclusieve uitzendrechten voor grote muziekfestivals. De zender NPO 3FM verbindt de eigen naam aan de optredens van grote artiesten”, aldus Rutte tijdens het mediadebat van
8 oktober.

Hij vroeg zich af of de publieke omroep zich niet dienstbaar maakt aan de commercie en zo het gelijke speelveld in het medialandschap verstoort. “Het is niet duidelijk of de programmeurs van deze festivals en optredens daadwerkelijk betalen voor deze acties. En als er al wel wordt betaald, is het volstrekt onduidelijk welke afspraken daarover zijn gemaakt. Dat is zorgelijk, want deze programmeurs zijn geen publieke instellingen, maar 
gewoon heel grote commerciële bedrijven.”

De kritiek die Rutte gaf, lijkt te zijn ingegeven vanuit de diverse commerciële zenders. Gesproken wordt van ‘een belanghebbende’ die ‘voor Kamerleden een lange lijst heeft opgesteld’, met de mededeling: ‘commerciële stations vissen daarbij achter het net’. Rutte legde de vraag voor aan staatssecretaris Sander Dekker, met de vraag of deze het nodig vindt hiertegen op te treden.

Dekker verwees hem naar het Commissariaat voor de Media. “Van het Commissariaat voor de Media heb ik begrepen dat dit een thema is waarvan men nader bekijkt hoe het past in wet- en regelgeving. Ik denk dat het Commissariaat de instelling is die, als het gaat om het uitvoeren van de Mediawet, daar toezicht op zou moeten houden.” “Dan interpreteer ik dat als ‘het is onder de rechter op dit moment’. Dan kunnen wij het daar nu niet over hebben en laat ik het even rusten voor dit moment”, antwoordde Rutte, waarna de staatssecretaris aangaf dat het niet zo hoog op de urgentielijst staat. “Het is net wat anders dan dat het onder de rechter zou zijn. Ik wil daarmee niet zeggen dat er een onderzoek plaatsvindt, maar ik heb begrepen dat zij ernaar kijken.”

Dienstbaar zijn
Inmiddels is de politieke discussie op dit gebied weer gaan liggen, en lijkt het een storm in een glas water te zijn geweest. Vanuit de publieke omroep is de reactie op de commotie kort en krachtig. Ook zij verwijzen naar de grote mate van waarschijnlijkheid dat de ophef uit de hoek van de commerciële stations komt en ontkennen elke vorm van commercieel belang.

Op de vraag van Entertainment Business of zij zich kunnen vinden in de kritiek, antwoordt woordvoerder Charlotte Geurink: “De zenders maken altijd een eigen, onafhankelijke redactionele afweging of ze aandacht aan een concert willen besteden. De acties zijn juist bedoeld om het publiek bij de zender te betrekken en te informeren over interessante concerten en nieuwe muziek. Dat zien wij als een belangrijke taak van onze zenders. Wat betreft de vraag over dienstbaar zijn aan winst door derden bij het presenteren of organiseren van evenementen: daar zijn heldere regels voor, waar we ons uiteraard aan houden. Dit soort samenwerkingen mogen gewoon binnen die regels. 
Het Commissariaat voor de Media ziet daar – terecht – streng op toe.”