Tien jaar ZeeZout: ‘Wij hebben er altijd voor gekozen om zelfstandig te blijven’

Wat begon als een feestje onder vrienden, groeide uit tot een vaste waarde in het Amsterdamse festivallandschap. Nu viert ZeeZout Festival zijn tienjarig bestaan. Stijn Ceelen, die het festival samen met Glenn Schonewille oprichtte, blikt terug op de beginjaren, spreekt over het opereren als onafhankelijk festival in een concurrerende markt en kijkt vooruit naar de toekomst van festivals in Amsterdam.

“ZeeZout komt eigenlijk voort uit een heel simpel idee: een feestje organiseren voor vrienden,” vertelt Stijn Ceelen. “Wat tegenwoordig vaak als community-based wordt omschreven, voelde destijds vooral als een spontane manier om gelijkgestemden samen te brengen. We wilden een plek creëren waar leuke mensen samen konden komen rond muziek.”

De organisatie begon met clubavonden in Amsterdam, maar breidde al snel uit naar steden als Utrecht en Rotterdam. “We organiseerden in korte tijd veel en leerden daardoor ook snel: over organiseren, over muziek en over programmering.”

Een belangrijke rol in die ontwikkeling speelde club Trouw in Amsterdam, destijds een invloedrijke plek voor elektronische muziek. “Daar kwam je voortdurend artiesten tegen, ging je het gesprek aan en leerde je nieuwe mensen kennen. Dat heeft veel invloed gehad op onze muzikale ontwikkeling.”

Twee doelen

Naarmate de clubavonden groeiden, ontstonden ook grotere ambities. “Op een gegeven moment hadden we eigenlijk twee duidelijke doelen,” zegt Ceelen. “We wilden een feest organiseren bij Woodstock in Bloemendaal, en daarnaast droomden we ervan om een eigen festival te starten.”

Die tweede ambitie werd in 2015 werkelijkheid, toen de eerste editie van ZeeZout Festival plaatsvond. Met 4.000 bezoekers was het festival meteen uitverkocht, hoewel het vanuit commercieel oogpunt niet direct een succes was. “Eigenlijk is ZeeZout altijd een beetje meegegroeid met de break-even. Elke keer als we een stap maakten als festival, groeiden de kosten mee.”

Eigenlijk is ZeeZout altijd een beetje meegegroeid met de break-even

Volgens Ceelen is dat kenmerkend voor ondernemen in de festivalmarkt. “Je hebt veel zelf in de hand, maar tegelijkertijd ook heel veel niet. Zo hadden we bijna elk jaar te maken met een slechte weersvoorspelling. Uiteindelijk viel het op de dag zelf vaak mee, maar het blijft altijd spannend. Dat is als ondernemer natuurlijk eigenlijk gekkenwerk.”

Programmeren op het juiste moment

Het vroege succes van ZeeZout was volgens Ceelen deels te danken aan de programmering. In de beginjaren koos het festival nadrukkelijk voor een muzikale niche: leftfield house, disco en techno die destijds nog niet op grote schaal op festivals te horen was.

Maar minstens zo bepalend was het publiek. “Er kwam altijd een hele leuke groep mensen op ZeeZout af. Daardoor ontstond een sfeer waar bezoekers op konden vertrouwen. Mensen wisten: misschien ken ik niet elke naam op de line-up, maar de vibe is altijd goed.”

Misschien ken ik niet elke naam op de line-up, maar de vibe is altijd goed

Door dicht op de scene te blijven zitten, wist ZeeZout door de jaren heen regelmatig artiesten te programmeren vlak voordat ze breder doorbraken. Namen als KI/KI, Bicep, Mall Grab, Job Jobse of DJ Heartstring stonden er in een vroeg stadium. “We zijn zelden de eersten die een artiest boeken,” zegt Ceelen. “Maar vaak wel net vóórdat hij of zij echt doorbreekt. Daardoor blijven we relevant voor ons publiek.”

Onafhankelijk blijven in een consoliderende markt

Tien jaar later opereert ZeeZout nog altijd onafhankelijk, iets wat volgens Ceelen in de huidige festivalmarkt steeds zeldzamer wordt. “Veel festivals zijn onderdeel geworden van grotere organisaties of private equity. Wij hebben er altijd voor gekozen om zelfstandig te blijven.”

Die onafhankelijkheid bleek niet altijd de makkelijkste route. De realiteit is dat er de eerste jaren niet of nauwelijks winst gemaakt werd. De organisatie moest het daarom lange tijd vooral hebben van inkomsten uit clubavonden door het hele land. “De clubavonden verkochten vaak uit en daar maakten we een kleine winst op. Uiteindelijk was het de combinatie van de clubavonden met het festival die ervoor zorgde dat we er als onafhankelijke organisatie van konden leven.”

Wij hebben er altijd voor gekozen om zelfstandig te blijven

Inmiddels is de organisatie achter ZeeZout breder actief. Onder de vlag van evenementenproductiebedrijf Making Waves organiseert het team evenementen door het hele land, is het betrokken bij festivals als Ohm en By the Creek en produceert het sinds 2019 ook Cinema in Concert in Nederland en België. “Door naast ZeeZout ook andere projecten te ontwikkelen, is ons werk als organisatie breder geworden dan alleen het festival. Tegelijk geeft dat ons de ruimte om in ZeeZout te blijven investeren en keuzes te maken op basis van wat we artistiek interessant vinden, omdat we niet volledig afhankelijk zijn van één evenement.”

Volgens Ceelen heeft die keuze er bovendien aan bijgedragen dat de organisatie haar onafhankelijkheid heeft kunnen behouden. “Ik ben blij dat we nooit de keuze hebben gemaakt om onderdeel te worden van een grotere partij en mee te gaan in de consolidatie van de markt. Als een grote investeerder zo’n lijst langsgaat en wij daaronder zouden vallen, denk ik eerlijk gezegd dat we waarschijnlijk allang waren weggesaneerd.”

Stap voor stap groeien

De groei van het festival zelf verliep geleidelijk. “We hebben het festival eigenlijk steeds stap voor stap ontwikkeld,” zegt Ceelen. “Na elke editie kijken we heel kritisch naar alles: de line-up, de flow van het terrein, hoe elke stage heeft gefunctioneerd.”

Die constante evaluatie leidde ook tot veranderingen in de opzet van het festival. Waar ZeeZout lange tijd werkte met veel kleine, intieme stages, is de afgelopen jaren gekozen voor een andere balans. “Op een gegeven moment hadden we bijvoorbeeld 6.000 bezoekers en negen stages. Dat gaf een eigen sfeer, maar je merkt ook dat sommige sounds beter werken op grotere stages met meer productie.”

Sommige sounds werken beter op grotere stages met meer productie

Daarom werd de afgelopen editie flink geïnvesteerd in het terrein en de productie. “Dat voelde voor veel bezoekers echt als een next-level stap.” Voor de jubileumeditie wordt die lijn doorgetrokken, onder meer door een upgrade van een van de kleinere stages. “We proberen steeds dichter bij de ideale indeling van deze locatie te komen. Het doel is om het terrein en de stages nog beter tot hun recht te laten komen.”

De realiteit van Amsterdam

Hoewel ZeeZout stevig verankerd is in Amsterdam, is de positie van festivals in de stad de afgelopen tien jaar aanzienlijk veranderd. “Vroeger kon je een vergunning er bijna naast doen,” zegt Ceelen. “Nu is het bijna een fulltimebaan geworden binnen de organisatie van een festival.”

“Vooral kleinere organisaties voelen die druk. Bij een kleinere capaciteit heb je vaak helemaal niet het budget om daar iemand fulltime op te zetten, terwijl de eisen en de administratieve last wel enorm zijn toegenomen.” Alleen al de vergunningaanvraag kost ZeeZout ongeveer 20.000 euro. Daarbovenop komt in Amsterdam de vermakelijkheidsretributie (VMR): een heffing van 2,25 euro per bezoeker.

Alleen al de vergunningaanvraag kost ZeeZout ongeveer 20.000 euro

“Als je 15.000 kaarten verkoopt, betaal je dus al meer dan 30.000 euro alleen aan die belasting. Samen zit je al snel boven de 50.000 euro voordat je überhaupt begonnen bent.” In andere steden liggen die bedragen volgens Ceelen aanzienlijk lager. “Ik denk ook helemaal niet dat Amsterdam een monopolie op festivals moet hebben, juist niet. Maar op dit moment zie je wel dat festivals in Amsterdam door de regeldruk en de financiële gevolgen daarvan in een steeds lastigere positie komen.”

Minder ruimte voor risico

De combinatie van stijgende kosten en strengere regelgeving heeft volgens Ceelen ook gevolgen voor de creatieve kant van festivals. “Als de marges kleiner worden, ga je automatisch minder risico nemen,” zegt hij. “Er blijft simpelweg minder geld over voor inhoud: voor programmering en voor productie.”

Er blijft simpelweg minder geld over voor inhoud

Dat kan op termijn invloed hebben op de internationale positie van Nederland als festivalland. “Als de ruimte om te investeren en te experimenteren kleiner wordt, daalt uiteindelijk ook de kwaliteit van het aanbod.”

Het maakt dat Ceelen tegenwoordig terughoudend is met advies aan nieuwe organisatoren. “Ik zou het op dit moment zelf erg spannend vinden om een nieuw festival te beginnen. De break-even ligt tegenwoordig ontzettend hoog en de regeldruk wordt vaak onderschat.”

De volgende tien jaar

Toch overheerst bij Ceelen vooral optimisme. “Het blijft een geweldige industrie om in te werken. Festivals en het nachtleven brengen mensen samen en zijn plekken waar ook veel persoonlijke ontwikkeling plaatsvindt.” Dat ziet hij ook binnen zijn eigen organisatie, waar veel jonge medewerkers hun eerste stappen in de sector zetten.

Het blijft een geweldige industrie om in te werken

Voor ZeeZout zelf ligt de focus voorlopig op continuïteit. “We hebben vooral veel zin om dit nog tien jaar te blijven doen.” Tegelijkertijd erkent Ceelen dat de toekomst van festivals sterk afhankelijk zal zijn van regelgeving en stedelijk beleid. “Het zou zelfs kunnen dat we op een gegeven moment niet meer in Amsterdam zitten.”