Opinie: 'Wat wordt het 'nieuwe normaal' voor evenementen?'

Syan Schaap is directeur van het Event Safety Institute, dat zich onder meer bezighoudt met strategische vraagstukken en opleidingen voor overheidsinstanties. Wanneer evenementen straks weer doorgang kunnen gaan vinden, lijkt ook in deze sector de 1,5-meter-samenleving het ‘nieuwe normaal’ te worden. Maar is dat mogelijk? Schaap schreef er een uitgebreid opinieartikel over vanuit zijn expertise.

“Een strikte navolging van de 1,5-meter-samenleving maakt evenementen volstrekt onmogelijk. Mensen hebben echter wel een grote behoefte aan samenkomsten en daarom moet er naar andere maatregelen worden gekeken om op langere termijn massaal normoverschrijdend gedrag te voorkomen. Crowd management is in dit ‘nieuwe normaal’ misschien wel belangrijker dan ooit.

Premier Rutte had bij de persconferentie van 7 april over de bestrijding van het coronavirus een duidelijke boodschap: “We zullen met elkaar moeten zoeken naar het nieuwe normaal, in de 1,5-meter-samenleving.” Het is duidelijk dat de maatregelen om het coronavirus in te dammen gedurende langere tijd grote invloed op ons dagelijks leven zullen blijven houden.

Evenementen zijn feitelijk onmogelijk in de 1,5-meter-samenleving

Vertalen we deze boodschap naar evenementen, dan kunnen we eigenlijk niet anders dan concluderen dat het organiseren ervan in een 1,5-meter samenleving totaal onmogelijk is. Grote delen van de branche kunnen ermee ophouden en collectieve vieringen als Bevrijdingsdag, Koningsdag en jaarmarkten kunnen we ook uit ons hoofd zetten. Want als anderhalve meter afstand houden in een gangpad van een supermarkt al bijna niet mogelijk is, hoe zou dat dan moeten in een concertzaal, op een festivalweide of in een kroeg tijdens carnaval?

Schouwburgen en poppodia zullen in hun capaciteit zodanig terugvallen, dat het totaal niet meer rendeert om een optreden te organiseren. Maatregelen om de anderhalve meter afstand tussen bezoekers af te dwingen zullen zo duur zijn en zoveel impact hebben op de beleving, dat het geen zin heeft om er lang over te discussiëren: evenementen zijn feitelijk onmogelijk in de 1,5-meter-samenleving.

De vraag die dit bij ons oproept is of mensen dit op langere termijn, zeg – langer dan dit evenementenseizoen – gaan accepteren. Met een mooi paasweekend en de zomer in aantocht, zal de drang om er op uit te gaan toenemen. Hoe zorgen we ervoor dat mensen zich ook gedurende langere termijn conformeren aan de nieuwe norm, de eigen behoeftebevrediging ondergeschikt maken aan het grotere gezondheidsbelang?

Sociaal psycholoog Tom Postmes zegt hierover in een interview met de NOS: ‘hoe langer de periode duurt, hoe lastiger het wordt voor mensen zich aan de regels te houden’. Marnix Eysink Smeets (Lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid ) schreef in Secondant: ‘Het is niet onze sterkste kant om een verlies op de korte termijn af te wegen tegen mogelijke risico’s op de langere termijn’. Hij maakte een mindmap op basis van eerder onderzoek naar crises als SARS. Hij verwacht dat eerst het psychologische mechanisme van gewenning (habituatie) z’n werk zal doen: ‘alles went, ook dit’. Maar, zegt hij, ‘de emoties, angst en onzekerheid zullen dus door de tijd heen langzaam verminderen. Waar nu alles op de beheersing van de gezondheidscrisis is gericht, zal er op termijn een nieuw evenwicht gevonden moeten worden.’

In termen van evenementen: er moet op enig moment toch weer iets aan evenementen mogelijk worden gemaakt om maatschappelijke onrust en een mogelijk niet langer handhaafbare situatie te voorkomen. Hoewel de impact van deze crisis op onze veiligheidsbeleving een andere is dan tijdens bijvoorbeeld de aanslagen in Parijs, zal net als toen, wanneer de piek in de crisis voorbij is, de wens om samen het leven te vieren na verloop van tijd de overhand krijgen.

Er zijn andere werkwijzen nodig om het risico beheersbaar te maken.

Willen we weer kunnen genieten van onze evenementen, dan moet er meer mogelijk zijn dan die anderhalve meter afstand. Er zijn andere werkwijzen nodig om het risico beheersbaar te maken. Dat vereist keuzes, maar gelijktijdig ook inzicht in zaken die (nog) niet te overzien zijn. Gezondheidskundige maatregelen zoals vaccineren, het gebruik van apps of meer testen laten wij hier buiten beschouwing. Wij redeneren vanuit crowds en crowd management; dat is ons vakgebied. En daarin zien we wel mogelijkheden.

De huidige inzichten op het gebied van crowd management bieden houvast voor het reguleren van drukke plaatsen onder de coronamaatregelen. Zo is het goed mogelijk om met behulp van modeleringstools (computersimulatie) de maximale publieksomvang en routering van publieksstromen voor een specifieke locatie te voorspellen en om vervolgens te beoordelen welke effecten een aanpassing op de inrichting zou hebben. Dit gaat verder en is een stuk preciezer dan vuistregels zoals tien vierkante meter winkeloppervlak per persoon, die sommige bedrijven nu hanteren. Want in een computersimulatie kan ook al worden ingespeeld op verwacht gedrag van bezoekers, letterlijk iedere gesimuleerde ‘persoon’ in het model krijgt namelijk een eigen denkpatroon mee.

Er is echter meer te halen uit crowd management dan een rekenkundige studie met ondersteuning van een simulatiemodel. Crowd management houdt ook in dat je aanpassingen doet aan de inrichting, zodat risico’s verminderen. Dat je gedragingen van bezoekers beïnvloedt met informatie, zodat zij zelf verstandigere keuzes maken. Dat je dat laat ondersteunen door de inzet van personeel dat normoverschrijdend gedrag kan bijsturen of desnoods beëindigen. Dat je als organisatie anticipeert op voorzienbare scenario’s en effectief weet te reageren wanneer het anders loopt dan vooraf was verwacht. Op grond van een goed doordachte aanpak van crowd management kan mogelijk meer publiek worden toegelaten dan met een vuistregel.

Evenementen zijn altijd samenkomsten die gepaard gaan met bepaalde risico’s. Professionals die werken in de evenementenbranche en bij de overheid hebben het zich al lang eigen gemaakt om die risico’s de analyseren, af te wegen welke daarvan acceptabel zijn en maatregelen te nemen tegen niet-acceptabele risico’s. De vraag is wat we straks kunnen doen om – anticiperend op verwachte collectieve behoeften en gedragingen – zo veilig mogelijk te kunnen blijven vieren.

Gemeenten, veiligheidsregio’s, politie, festivalorganisatoren, exploitanten van musea, theaters en poppodia – allen staan zij voor dezelfde uitdaging: de balans vinden tussen wat in theorie wenselijk is en wat in de praktijk werkbaar. Wij pleiten er zeker niet voor om nu domweg dubbel zoveel mensen in de musea en parken toe te laten; veiligheid staat voorop. Wel vragen we om een realistische langetermijnstrategie voor evenementen en andere drukke plaatsen vanuit de Rijksoverheid.

Daarnaast geven we aan allen die verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van evenementen en drukke plaatsen de dringende suggestie om te anticiperen op een aanpak waardoor, binnen de kaders van de coronamaatregelen, zoveel mogelijk het normale leven doorgang kan vinden. Dat zal ook de naleving van deze maatregelen, zeker op de langere termijn, ten goede komen!”