EB & LIVE

Onderzoek: festivals bieden verbondenheid in een versnipperde wereld

— Cas Spiertz

Onderzoek: festivals bieden verbondenheid in een versnipperde wereld

In een tijd waarin steeds meer van het leven zich achter een scherm afspeelt, vervullen muziekfestivals een rol die verder reikt dan de line-up. Dat blijkt uit Beyond the Sound: Festivals as Common Ground , een rapport dat vandaag is gepubliceerd.

Het onderzoek, uitgevoerd door Ipsos in opdracht van festivalorganisator Superstruct Entertainment, schetst festivals als een soort sociale infrastructuur, vergelijkbaar met een park, een bibliotheek of een dorpsplein.

Een breed opgezet onderzoek

Het rapport combineert drie soorten bewijs. Ipsos hield tussen 22 en 28 maart 2026 een online enquête onder 3.000 festivalbezoekers van 18 tot 60 jaar in het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Nederland, met elk 1.000 respondenten. Als festivalbezoeker gold iedereen die in de afgelopen twee jaar minstens één muziekfestival bezocht.

Daarnaast brachten onderzoekers meer dan honderd uur door op vijf festivals, Mighty Hoopla, Tramlines, Boardmasters, Sónar en San Hejmo, en spraken ze er met ruim 120 bezoekers. Ook werden vijftien deelnemers gevolgd via een digitaal dagboek en interviewden de onderzoekers vijf experts.

Een wereld die uit elkaar groeit

De aanleiding voor het onderzoek is een breed gevoeld gemis aan gemeenschap. Volgens Ipsos Global Trends 2026 vindt 57 procent van de mensen in 38 landen dat technologische vooruitgang ons leven kapotmaakt. Onder de ondervraagde festivalgangers zegt 36 procent het gevoel te hebben dat al hun gesprekken online plaatsvinden. Volgens cijfers van WeRoad Research vindt 66 procent het moeilijker dan vroeger om nieuwe mensen te ontmoeten, tegen 58 procent een jaar eerder.

Eenzaamheid blijkt vooral onder jongeren een thema. Van de festivalbezoekers geeft 15 procent aan zich altijd, bijna altijd of heel vaak eenzaam te voelen. Onder Gen Z (18 tot 29 jaar) is dat 18 procent, onder millennials (30 tot 45) 15 procent en onder Gen X (46 tot 60) 8 procent.

"Volgens de neotribale theorie hebben mensen een aangeboren behoefte aan gemeenschap", zegt Amy Thompson, kwalitatief onderzoeker bij Ipsos. Volgens haar werd die behoefte vroeger vervuld door stabiele instituties als de buurt, het werk en de kerk, die steeds vluchtiger zijn geworden.

Vier lagen van verbondenheid

De kern van het rapport is een model met vier lagen, waarmee een festival een menigte vreemden verandert in een tijdelijke gemeenschap. Elke laag verlicht een spanning uit het moderne leven en leunt op ideeën uit antropologie en sociologie.

1. Het gewone leven even loslaten. Een festival is een afgebakende wereld met een eigen ritme. Je laat de polsband omdoen, loopt door de poort en stapt als het ware een andere wereld binnen. Antropologen noemen dat een liminale ruimte: een tussenstaat waarin de normale orde tijdelijk is opgeschort. Dat voelen bezoekers ook: 44 procent noemt het gevoel van ontspanning of loslaten een voordeel van festivals, alleen overtroffen door het maken van herinneringen met vrienden en familie. Bijna driekwart (72 procent) vindt het belangrijker om aanwezig te zijn dan om content te maken, en 37 procent waardeert het fysiek aanwezig zijn bij de muziek, voorbij de digitale wereld.

2. Een menigte die zichzelf herkent. Zodra de dagelijkse rollen wegvallen, laten mensen meer van zichzelf zien. Kleding, glitter en houding worden een vorm van taal. Elk festival ontwikkelt bovendien snel eigen regels en rituelen, wat de onderzoekers koppelen aan carnaval, een toegestane en tijdelijke omkering van de orde. Onder Gen Z zegt 56 procent zich op festivals authentieker te voelen dan in het dagelijks leven, tegenover 43 procent van Gen X. Een deelnemer aan Zwarte Cross verwoordde het zo: het maakt niet uit hoe gek je doet, want iedereen geniet en je bent "een grote familie".

3. Van menigte naar "wij". Hier gebeurt volgens het rapport het belangrijkste. Samen bewegen, zingen en dansen geeft wat de socioloog Émile Durkheim collective effervescence noemde. Gedeelde ongemakken, van een korte nacht tot een plensbui, smeden mensen aan elkaar: 46 procent van de bezoekers zegt dat de ontberingen van het festivalleven bijdragen aan authenticiteit en gemeenschapsgevoel. Status verliest zijn greep: 67 procent vindt dat hun baan of sociale positie op een festival niet telt. Kleine gebaren van wederkerigheid, zoals water delen of een plek vrijhouden, maken het verschil. In totaal voelt 56 procent zich dichter bij anderen door gedeelde fysieke ervaringen, geeft 66 procent aan dat festivals hen vaker in contact brengen met mensen die anders zijn dan zijzelf, en voelt 53 procent een sterke band met nieuwe mensen die ze er ontmoeten.

4. Een band die het weekend overleeft. Als de podia zijn afgebroken, blijft er iets achter: de polsband, de groepsapp die de hele winter actief blijft, de hoodie die op de trein een herkennend knikje oplevert. Meer dan de helft (53 procent) noemt het maken van herinneringen met vrienden en familie als voordeel, en 63 procent zegt dat festivals hen leren om in het dagelijks leven opener en spontaner te zijn. "De jaarlijkse pelgrimstocht" noemt een bezoekster van Tramlines het jaarlijkse festivalbezoek van haar gezin, waaronder haar dochter, die al sinds haar geboorte meegaat.

Elk festival is anders

Het rapport benadrukt dat dezelfde vier lagen overal werken, maar dat geen twee festivals hetzelfde aanvoelen. Zo'n 67 procent van de ondervraagden bezocht de afgelopen twee jaar meer dan één festival. Bezoekers kiezen volgens de onderzoekers per zomer iets anders: een vertrouwde favoriet, een line-up vol onbekende klanken of een weekend zonder plan. Wie een geliefde traditie zomaar verandert, een programma laat lijken op dat van alle andere festivals of elke hoek vooraf dichtregelt, ondermijnt het karakter waar mensen voor terugkomen.

Superstruct Entertainment CEO Alex Mahon reageert op de uitkomsten. CEO Alex Mahon: “Festivals zijn een van de weinige echt gemeenschappelijke dingen die we nog doen. In een wereld die mensen steeds verder uit elkaar drijft, brengen ze mensen samen, in het echt, voor het simpele plezier van een gedeelde basis. Mensen komen voor de muziek, maar ook voor elkaar. Het is belangrijk dat elk festival een eigen identiteit en gemeenschap heeft, en dat moeten we beschermen naarmate de sector groeit. De waarde van deze ervaringen reikt veel verder dan de paar dagen die mensen er doorbrengen.”

Wat betekent dit voor merken?

Ook sponsors komen in het rapport aan bod. Volgens een onderzoek van Boiler Room onder 18- tot 34-jarigen vindt 65 procent merken in culturele ruimtes prima, zolang de combinatie authentiek voelt, en is 62 procent bereid meer te betalen voor een merk dat echt investeert in cultuur. Het rapport stelt dat partners vooral welkom zijn als ze het festival makkelijker maken, verbinding uitnodigen of bijdragen aan het verhaal van het festival. Genoemde voorbeelden zijn "Bike Buddies" van DGTL en L'Oréal Paris, waarbij bezoekers na het donker veilig naar huis worden gefietst, de trainingssessies "Run Like Hell" van Tuska en Saucony, en de verborgen clubruimte "Depot No. 4" van Lost Village en DHL.

Een gemeenschappelijk goed

De slotsom van het rapport is dat festivals meer zijn dan muziek. "In een wereld die steeds meer wordt gestuurd door media en technologie, gesorteerd en geoptimaliseerd, beschermen festivals iets gemeenschappelijks", aldus Dr. Monique Centrone, hoofd Culture + Futures bij Ipsos Strategy3, die het onderzoek leidde en zelf het veldwerk deed. Volgens haar zijn festivals "een soort thuiskomst bij onze eigen menselijkheid". Het rapport formuleert het zo: gemeenschappelijke grond vinden wordt een gemeenschappelijk goed.

Kanttekeningen bij de cijfers

Bij het lezen van de uitkomsten past enige nuance. Het onderzoek is gefinancierd door een festivalorganisator en is bewust gericht op de beleving zelf, dus niet op praktische kwesties als veiligheid, ticketprijzen en reistijd. De enquête is online afgenomen onder mensen die zelf op festivals komen en is niet gewogen. Volgens Ipsos zijn de resultaten daarom indicatief voor de ondervraagde festivalbezoekers en niet representatief voor de bevolking van de drie landen, en moeten verschillen tussen groepen als richtinggevend worden gelezen.


Het volledige rapport, inclusief verwijzingen naar de gebruikte sociologische en antropologische literatuur en een link naar de data tabellen, is te vinden via Superstruct Entertainment.

Rubriek: Festivals & Concerten

Lees dit artikel op EB & LIVE