FEMU: songteksten gebruiken betekent ook auteursrechten regelen
— Cas Spiertz

Songteksten projecteren tijdens een concert, uitdelen bij een singalong of beschikbaar stellen via een app: voor het gebruik van teksten en bladmuziek is in veel gevallen toestemming van rechthebbenden nodig. Toch staat dat recht bij festivals, theaters en andere evenementenorganisaties nog lang niet altijd op het netvlies. FEMU wil daar verandering in brengen.
De collectieve beheersorganisatie vertegenwoordigt naar eigen zeggen het overgrote deel van het relevante repertoire en wil organisatoren vooral helpen om het gebruik vooraf eenvoudig en proportioneel te regelen.

FEMU bevindt zich tussen gebruikers van songteksten en bladmuziek enerzijds en de rechthebbenden anderzijds. De organisatie verstrekt licenties voor onder meer het openbaar maken en kopiëren van auteursrechtelijk beschermd materiaal en verdeelt de geïncasseerde vergoedingen vervolgens onder auteurs en uitgevers.
“FEMU is er voor iedereen die songteksten of bladmuziek wil gebruiken, openbaar maken of kopiëren”, legt Daniëlle van de Brug van het secretariaat van FEMU uit. “Tegelijkertijd behartigen we de belangen van de rechthebbenden van die werken. We zorgen ervoor dat beide partijen daarin worden ontzorgd.”
Van incidentele tekst tot complete singalong
Voor de live-entertainmentsector kan dit op verschillende manieren aan de orde zijn. Denk aan een festivalact waarbij songteksten op videoschermen worden geprojecteerd, een concert waarbij het publiek wordt uitgenodigd om mee te zingen, een karaokevoorstelling, een koor dat teksten projecteert of een theaterproductie die de teksten via een eigen app beschikbaar stelt.
Hoe de licentie wordt ingericht, hangt af van de omvang en vorm van het gebruik. Van de Brug noemt onder meer het repertoire, de recettes of uitkoopsommen, het aantal voorstellingen en de wijze waarop de teksten openbaar worden gemaakt als informatie die FEMU nodig heeft om een vergoeding vast te stellen en het geld vervolgens bij de juiste rechthebbenden terecht te laten komen.

Directeur Erik Janssen benadrukt dat FEMU de administratieve belasting in verhouding wil houden tot de hoogte van de vergoeding. “Als je voor een vergoeding van een tientje ongelooflijk veel administratie moet doen, vinden wij dat niet redelijk.”
Bij grotere producties kan een structurele afspraak juist efficiënter zijn. Rondreizende karaoke- en meezingproducties kunnen bijvoorbeeld rechtstreeks een overeenkomst met FEMU sluiten. Zij geven dan door waar en hoe vaak ze spelen en welke muziek ze gebruiken. Het theater waar de productie neerstrijkt, kan vervolgens worden gevrijwaard voor het betreffende gebruik.
Als voorbeeld noemen Janssen en Van de Brug Popup Choir, dat met meezingvoorstellingen door Nederland trekt en de rechten rechtstreeks met FEMU regelt. Ook grotere producties en organisatoren werken volgens FEMU op die manier met de organisatie samen.
Liefst zes weken vooraf
De voorkeur ligt nadrukkelijk bij vooraf regelen. Van de Brug: “In de ideale wereld doen mensen dat netjes, minstens zes weken van tevoren inderdaad, om van de kortingstarieven gebruik te kunnen maken.” De achterliggende gedachte is volgens haar eenvoudig: toestemming voor gebruik van auteursrechtelijk materiaal moet in beginsel worden verkregen voordat het materiaal openbaar wordt gemaakt.
Dat vooraf aanmelden in de praktijk niet altijd mogelijk is, begrijpt FEMU eveneens. Bij een internationaal reizende productie kan een organisator soms pas tijdens de show ontdekken dat er songteksten onderdeel zijn van de videoproductie. In dergelijke gevallen zoekt FEMU naar een proportionele oplossing op basis van het daadwerkelijke gebruik.
Volgens Janssen is dat belangrijk omdat enkele tekstflarden tijdens een reguliere liveshow niet hetzelfde behandeld hoeven te worden als een evenement dat volledig rondom meezingen is georganiseerd. “Er wordt altijd gestreefd naar een billijke, redelijke vergoeding”, zegt hij.
Die benadering geldt ook voor gratis toegankelijke evenementen. Wanneer er geen recette is, kan FEMU naar andere grondslagen kijken, bijvoorbeeld de uitkoopsom of kosten die met de productie samenhangen. Het uitgangspunt blijft volgens FEMU dat er een redelijke grondslag wordt gevonden die past bij de schaal van het evenement.
Eén licentie in plaats van tientallen rechthebbenden
Collectief beheer moet voorkomen dat een organisator voor iedere song afzonderlijk op zoek moet naar auteurs en uitgevers. Dat kan zeker bij moderne popmuziek complex worden, omdat één nummer meerdere schrijvers en daarmee meerdere rechthebbenden kan hebben.
FEMU vertegenwoordigt volgens Janssen inmiddels het overgrote deel van het relevante repertoire. Vrijwel alle relevante leden van muziekuitgeversvereniging NMUV zijn aangesloten, naast verschillende onafhankelijke uitgevers, fondsen, subuitgevers en individuele auteurs.
Juist die bundeling is volgens FEMU de meerwaarde voor organisatoren. Voor één productie kan via één licentie toestemming worden geregeld voor uiteenlopend repertoire. Zonder collectief beheer zou een organisator in sommige gevallen afzonderlijk toestemming moeten verkrijgen van een groot aantal partijen.
Ook wanneer FEMU gebruik constateert van werk van een nog niet aangesloten rechthebbende, probeert de organisatie die partij te achterhalen. Als er een vergoeding klaarstaat, kan de auteur of uitgever ervoor kiezen het recht via FEMU te laten beheren of het zelf met de gebruiker af te handelen.
Bewustwording loopt achter
FEMU bestaat in de huidige vorm sinds 2016 en nam werkzaamheden over die eerder bij onder meer Stichting Bladmuziek, Stichting Musicopy en Stemra waren ondergebracht. De omzet groeit volgens Janssen dit jaar richting 1,2 miljoen euro.
In sectoren als muziekeducatie en bij koren en orkesten is FEMU inmiddels relatief bekend. Bij festivals, podia en theaters ziet de organisatie nog ruimte voor meer bewustwording. “Daar wordt niet voortdurend op grote schaal met songteksten gewerkt”, zegt Janssen, “maar juist omdat het vaak incidenteel gebeurt, herkennen medewerkers minder snel dat er een aanvullende rechtenstroom speelt.”
Janssen wil daarom dat locaties en organisatoren bij meezingconcepten of geprojecteerde songteksten automatisch dezelfde vraag stellen als bij andere auteursrechtelijk beschermde onderdelen van een productie: is dit al door de producent geregeld, of moeten wij dat nog doen? “Het zou eigenlijk een vast onderdeel van de voorbereiding moeten zijn”, zegt hij. “Wie regelt de muziek, wie regelt de teksten en wie draagt daarvoor de verantwoordelijkheid?”
Dat geldt ook wanneer een externe partij een zaal huurt. Een theater of concertgebouw hoeft de licentie niet noodzakelijk zelf af te sluiten als de producent dat al heeft gedaan, maar moet volgens FEMU wel controleren wie verantwoordelijk is. “Je hoeft het niet per se zelf te regelen”, aldus Janssen, “maar je moet wel weten dát het geregeld is en door wie.”
Eerst het gesprek, daarna pas handhaving
Hoewel ongeautoriseerd gebruik een inbreuk op de auteurswet kan opleveren, presenteert FEMU zich nadrukkelijk niet in de eerste plaats als handhavingsorganisatie. Wanneer de organisatie gebruik constateert, wordt eerst contact gezocht om alsnog tot een regeling te komen.
“We snappen ook dat niet iedereen het weet”, zegt Janssen. “Als we constateren dat er songteksten zijn gebruikt zonder dat daar vooraf een licentie voor is geregeld, proberen we in eerste instantie gewoon contact te zoeken. We leggen uit wat er is gebruikt, waarom daarvoor toestemming nodig is en hoe we dat alsnog netjes kunnen regelen. Zeker als een organisatie hier voor het eerst mee te maken krijgt, willen we daar pragmatisch mee omgaan.”
Tot een rechterlijke uitspraak kwam het volgens FEMU tot dusver niet. Zaken waarbij het conflict verder opliep, werden geschikt. FEMU is lid van VOI©E en draagt via die weg bij aan Stichting BREIN, dat in voorkomende gevallen ook zaken kan oppakken.
De organisatie wil echter vooral voorkomen dat een licentie achteraf als onverwachte kostenpost opduikt. “Als je het niet weet en je hebt je begroting afgerond en we komen later langs, dan wordt het de post onvoorzien. Dat is altijd vervelend”, aldus Janssen.
‘Je gebruikt iets van een ander’
Uiteindelijk wil FEMU vooral bereiken dat de vergoeding voor songteksten net zo vanzelfsprekend wordt als andere kosten die nodig zijn om een evenement of voorstelling mogelijk te maken.
“Het zou ideaal zijn als grote organisatoren en poppodia zich automatisch realiseren dat ze werk van een ander gebruiken en dat het niet meer dan normaal is om daar een vergoeding voor af te dragen”, zegt Van de Brug.
Daar zit volgens FEMU niet alleen een juridische, maar ook een sectorale verantwoordelijkheid achter. Festivals, theaters, artiesten en producenten bouwen hun product mede op het creatieve werk van auteurs en componisten. De bedragen voor songteksten vormen volgens Janssen doorgaans slechts een klein onderdeel van de totale productiebegroting, maar kunnen voor rechthebbenden wel degelijk van betekenis zijn.
FEMU probeert de geïncasseerde bedragen zo specifiek mogelijk aan de gebruikte titels en rechthebbenden toe te wijzen. Janssen ziet dat auteurs die zo een vergoeding ontvangen zich vervolgens regelmatig aansluiten bij de organisatie.
De belangrijkste boodschap aan organisatoren is volgens FEMU dan ook om het gebruik van songteksten tijdig mee te nemen in de voorbereiding. Bij twijfel kunnen zij vooraf contact opnemen om te bepalen wat er precies wordt gebruikt, wie verantwoordelijk is voor de rechten en welke licentie daarbij past. “Wij zien onszelf vooral als intermediair”, zegt Janssen. “We willen partijen bij elkaar brengen en samen tot een praktische oplossing komen.”
Rubriek: Rechten & Publishing