Fair Pop Pilot: 'Het moet voor artiesten lonen om te spelen'

Fair pay voor alle Nederlandse acts op alle Nederlandse bij de VNPF aangesloten podia moet structureel worden ingevoerd. Dat vindt een ruime meerderheid van de respondenten, die in het najaar van 2024 hebben deelgenomen aan de Fair Pop Pilot. Tijdens de afgelopen editie van Eurosonic Noorderslag werden de resultaten van deze pilot gepresenteerd. We spraken hierover met Jolanda Beyer (Patronaat Haarlem), Rita Zipora (BAM! Popauteurs) en zangeres Zoë Livay.

Beginnende artiesten verdienen doorgaans weinig aan live-­optredens. Veel van hen spelen voor minimale vergoedingen of enkel reiskosten. Poppodia, cafés en festivals werken noodgedwongen vaak met kleine budgetten of geven voorrang aan gevestigde namen. Artiesten moeten daarnaast zelf investeren in instrumenten, promotie en repetitieruimte, wat de financiële druk vergroot. Streaming en social media bieden zichtbaarheid, maar vertalen zich zelden direct naar inkomsten. Kortom, het vinden van de juiste balans tussen passie en financiële haalbaarheid blijft een uitdaging.

Wat zou er veranderen als je artiesten wél een eerlijke vergoeding betaalt? Dat was de insteek van de Fair Pop Pilot, die tussen september en november 2024 plaatsvond, en waaraan zowel opkomende (Fase 1) als zich ontwikkelende (Fase 2) artiesten deelnamen. Voor hun optredens in de deelnemende podia Hedon (Zwolle), Doornroosje (Nijmegen), Neushoorn (Leeuwarden), Melkweg (Amsterdam), EKKO (Utrecht), Paard (Den Haag), Patronaat (Haarlem) en Effenaar (Eindhoven) kregen ze een fair pay-vergoeding (zie kader).

Oneerlijk

Over de hoogte van de huidige vergoeding was men eensgezind: 76% van de ondervraagde artiesten beoordeelt de huidige vergoedingen als (totaal) oneerlijk. Voor support-acts liggen de huidige vergoedingen vaak slechts op het niveau van onkostenvergoedingen, met bedragen ver onder de door de Rekentool vastgestelde fair pay-bedragen (zie kader). Ondanks dat men minder verwacht bij een supportshow zijn de huidige vergoedingen zo laag dat er verlies op wordt gedraaid.

De pilot heeft een duidelijke kloof aangetoond: bij de huidige gages van eigen shows (geen supportshows) was 35% tot 72% extra geld nodig om tot een fair pay-­vergoeding te komen.

Ruimte voor avontuur

“Sommige dingen wisten we al, zoals de lage gages. Maar de percentages uit het onderzoek vielen hier en daar nog hoger uit dan verwacht,” vertelt Patronaat-directeur Jolanda Beyer, een van de aanjagers van de Fair Pop Pilot. “Wat ik heel interessant vond, is dat niet alleen artiesten zijn geïnterviewd, maar ook programmeurs, boekers en managers. Er is echt een wens om dit op te lossen. Natuurlijk zijn er kanttekeningen te plaatsen bij het structureel invoeren van fair pay, maar het brengt ook veel positiefs. Een programmeur zei zelfs dat er dankzij fair pay meer diversiteit in het programma zou komen, meer ruimte voor avontuur.”

8000 euro

“Ik heb er echt van kunnen profiteren,” laat Zoë Livay weten, een van de artiesten die meedeed aan de pilot. “Mijn muzikanten konden bijvoorbeeld beter betaald worden. Ik denk dat veel muzikanten gewend zijn aan geldtekort in bepaalde fases van hun carrière. Nu is er eindelijk een oplossing waarbij je niet zelf hoeft te bedenken hoe je rondkomt via bijbaantjes. Dat is een groot verschil.”

“Het moet lonen om te spelen,” vult Rita Zipora aan. Zij is bestuurslid bij BAM! Popauteurs en een van de initiatiefnemers van de pilot. “Uit het onderzoek blijkt dat artiesten die tachtig keer per jaar optreden gemiddeld 8000 euro overhouden. En de meeste investeren dat weer in hun tour. Het is eigenlijk bizar. Wat ik opvallend vond, is dat de pilot in het begin nog niet zo bekend was. Maar na vijf, zes weken begon het breder te leven. Mensen vroegen: ‘Hé, ik sta ook op dat podium, waarom krijg ik niet hetzelfde betaald?’ Zelfs artiesten die niet bij de acht deelnemende podia stonden, toonden interesse. Dat bewustzijn is belangrijk. Uiteindelijk willen we dat er structureel geld beschikbaar komt voor fair pay.”

Het moet lonen om te spelen

Lean, mean & boring

Wat zijn nu de vervolgstappen? Jolanda Beyer: “Als je Fair Pay structureel invoert zonder extra geldstromen, zou dat betekenen dat je 7,50 euro extra per ticket moet vragen. Maar die discussie hebben we eigenlijk niet echt gevoerd, omdat niemand daar blij van werd. We willen concerten toegankelijk houden. Er zijn andere opties, zoals vrijwillige donaties op tickets, zoals ze dat in het Verenigd Koninkrijk doen. Mensen die het kunnen missen, betalen dan iets extra’s. Dat is een mooie manier om nieuwe genres en spannende acts te ondersteunen.”

We willen concerten toegankelijk houden

Rita Zipora: “Het is nu belangrijk om het systeem verder te finetunen. De basis werkt, maar er zijn nog veel details om te verbeteren. Bijvoorbeeld hoe je de gages eerlijk verdeelt bij avonden met meerdere bands. Binnen de achterban van de VNPF is veel draagvlak en motivatie om hier naartoe te werken. Ook Fonds Podiumkunsten, medefinancier van de pilot, is bereid om hier verder over in gesprek te gaan. Daarnaast wordt gekeken naar sponsoren uit de markt. Onder andere Heineken Is aan het onderzoeken of er een mogelijke bijdrage geleverd kan worden om fair pay te financieren. Het is echter belangrijk om te benadrukken dat poppodia het probleem niet in hun eentje kunnen oplossen. Het zou bijvoorbeeld al veel schelen als er op landelijk en gemeentelijk niveau meer wordt samen­gewerkt. We denken ook al na over een fonds of een stichting.”

“Dit wordt dan wel een hele saaie stichting,” voegt Jolanda Beyer lachend toe. “Artiesten hoeven geen inhoudelijk plan in te leveren, het gaat echt om de fase waarin ze zitten volgens de rekentool. De stichting moet gewoon een soort administratiekantoor worden: lean, mean en boring. Het uiteindelijke doel is dat geld op een slimme en efficiënte manier terecht­komt bij de artiesten, zonder enorme overheadkosten.”

Rust

“Een dergelijke oplossing zou heel veel rust geven, vooral mentaal”, besluit Zoë Livay. “Ik heb gelukkig een label en een management dat me ondersteunt, maar het blijft zwaar. Het zou fijn zijn om een keer opvakantie te kunnen van mijn verdiende geld, zonder steeds te moeten investeren. Het gevoel dat je écht beloond wordt voor je werk, dat maakt een groot verschil.”