Fair Pop Fonds: 'Je kunt bij de Albert Heijn niet afrekenen met een foto van je optreden'

Ruim een jaar geleden spraken de initiatiefnemers nog over de ambitie om een aparte stichting op te richten die de resultaten van de Fair Pop Pilot zou kunnen vertalen naar een praktische regeling voor artiesten. Inmiddels is die ambitie werkelijkheid geworden. Het Fair Pop Fonds opent op 1 juli de eerste aanvraagronde voor Nederlandse acts die optreden op bij de VNPF aangesloten podia.

Volgens Jolanda Beyer, directeur van Patronaat en een van de drijvende krachten achter het initiatief, stond het afgelopen jaar vooral in het teken van het bouwen van een organisatie die daadwerkelijk kan uitkeren aan artiesten. “We hebben eerst onderzocht of het ook via bestaande fondsen zou kunnen. Dat bleek een hele moeilijke weg. Toen was het: dan gaan we het gewoon zelf doen. En dat is gelukt.”

Het is geen inhoudelijke toets

Dat betekende meer dan alleen een regeling bedenken. Er moest een stichting worden opgericht, een bestuur worden samengesteld, statuten worden opgesteld en een uitvoeringsorganisatie worden ingericht. Tegelijkertijd werd gewerkt aan een aanvraagproces dat bewust zo laagdrempelig mogelijk is gehouden. “Het is geen inhoudelijke toets”, benadrukt Beyer. “Het gaat erom of je op een VNPF-podium hebt gestaan en in welke fase van je carrière je zit op basis van de Fair Pay Rekentool Popmusici. We wilden voorkomen dat artiesten ontmoedigd worden door ingewikkelde procedures.”

Volgens Peter Kwint, voorzitter van het Fair Pop Fonds en voormalig SP-Kamerlid, zou een artistieke beoordeling bovendien weinig zin hebben. “Wij gaan niet beoordelen wat artistiek potentieel heeft. Artiesten hoeven dan ook geen projectplan of artistieke onderbouwing aan te leveren. Dat zou behoorlijk pretentieus zijn. Die selectie heeft feitelijk al plaatsgevonden. Het gaat uitsluitend om de vraag of zij voldoen aan de voorwaarden voor ondersteuning.”

“Wij willen gewoon dat iemand die op een podium staat fatsoenlijk betaald wordt voor zijn werk”, zegt Beyer.

Van pilot naar structurele regeling

Het fonds bouwt voort op de Fair Pop Pilot die in 2024 werd uitgevoerd door Platform ACCT en onderzocht werd door Erasmus Universiteit Rotterdam. Acht poppodia - Hedon, Doornroosje, Neushoorn, Melkweg, EKKO, Paard, Patronaat en Effenaar - namen destijds deel aan de proef.

De resultaten bevestigden wat veel professionals in de sector al langer vermoedden. Van de ondervraagde artiesten vond 76% de bestaande vergoedingen oneerlijk of zelfs totaal oneerlijk. Bij reguliere clubshows bleek tussen de 35% en 72% extra budget nodig om artiesten op het niveau van fair pay te brengen. Tijdens de pilot werden 151 optredens onderzocht, uitgevoerd door 604 muzikanten. Vooral artiesten in de zogenoemde fase 2 - acts die al een publiek hebben opgebouwd en regelmatig optreden, maar nog niet op een niveau zitten waarop de markt voldoende inkomsten genereert - blijken kwetsbaar. Dat is precies de groep waarop het Fair Pop Fonds zich nu richt. “Het zijn artiesten die al een fanbase hebben opgebouwd, die veel optreden en die eigenlijk op een punt zijn gekomen waarop muziek hun beroep zou moeten kunnen zijn”, zegt Beyer. “Maar in de praktijk blijkt dat vaak niet zo te zijn.”

Overgangsfase

Volgens Peter Kwint draait de discussie uiteindelijk niet alleen om inkomen. “Er zit ook een artistieke kant aan. Mensen haken af. Dat is logisch, want je kunt bij de Albert Heijn niet afrekenen met een foto van je optreden in Bibelot. Op een gegeven moment moet je kunnen leven van het werk dat je doet.”

Op een gegeven moment moet je kunnen leven van het werk dat je doet

Juist de overgang van veelbelovende act naar duurzame professionele carrière blijkt een knelpunt. “Je komt in een fase terecht waarin je voor de tijd die je erin steekt eigenlijk een hongerloontje krijgt, als je al iets krijgt. Als je daar op het juiste moment een zetje kunt geven, dan help je artiesten door een cruciale fase heen.”

Dat was ook een van de belangrijkste conclusies uit de pilot. Uit eerder onderzoek bleek al dat artiesten die jaarlijks ongeveer tachtig optredens spelen gemiddeld slechts ongeveer 8.000 euro overhouden. In veel gevallen wordt dat geld vervolgens weer geïnvesteerd in nieuwe opnames, promotie of tournees. De gevolgen reiken verder dan alleen financiële onzekerheid. Onderzoeken van BAM! laten volgens Beyer keer op keer zien dat geldproblemen, mentale gezondheid en carrièreperspectief nauw met elkaar samenhangen. “Het zijn allemaal elementen die elkaar versterken. Als wij met dit fonds een deel van die druk kunnen wegnemen, dan maken we echt verschil.”

Eerste stap

Zowel Beyer als Kwint benadrukt dat de regeling slechts een deel van de oplossing vormt. Per jaar ontvangt het fonds momenteel ruim €525.000 via Fonds Podiumkunsten. Dat geld is beschikbaar gesteld om de resultaten van de Fair Pop Pilot structureel voort te zetten. Maar wie de cijfers naast elkaar legt, ziet direct de uitdaging. “Als je kijkt naar eerdere onderzoeken naar eerlijke betaling in de sector, kwam je uit op ongeveer zeven miljoen euro die nodig zou zijn”, zegt Kwint. “Met indexatie zit je inmiddels eerder rond de elf miljoen euro. Dan zie je meteen dat er nog een behoorlijk verschil zit tussen een half miljoen en elf miljoen.”

Het huidige budget maakt het mogelijk om in 2026 ongeveer 475 acts te ondersteunen. Dat is substantieel, maar tegelijkertijd slechts een deel van de totale markt. “Wij willen eigenlijk geen nee hoeven verkopen.”

Zoektocht naar partners

De focus voor de komende periode ligt dan ook op het vergroten van het fonds. De initiatiefnemers zijn actief in gesprek met bedrijven, fondsen en andere partijen die financieel willen bijdragen. Daarbij wordt bewust gesproken over langdurige partnerships in plaats van traditionele sponsoring. “Dit is een kans om daadwerkelijk iets te veranderen,” legt Jolanda Beyer uit. “Uiteindelijk heeft iedereen er belang bij dat de infrastructuur onder de sector gezond blijft. Anders heb je straks misschien nog wel grote arena’s, maar geen nieuwe artiesten meer die daar ooit terechtkomen.”

Uiteindelijk heeft iedereen er belang bij dat de infrastructuur onder de sector gezond blijft

Inspiratie wordt onder meer gehaald uit het Verenigd Koninkrijk. Daar werkt de Music Venue Trust met bijdragen vanuit artiesten, publiek en industrie. Onder anderen Harry Styles en Coldplay hebben zich daar financieel aan verbonden. Ook een ticketheffing of vrijwillige bijdrage op concerttickets wordt binnen de sector al langer besproken, al erkennen de initiatiefnemers dat dit in Nederland nog een complexe discussie is.

Meer bewustwording in de sector

De discussie over fair pay is in relatief korte tijd sterk veranderd. Kwint herinnert zich nog hoe anders het debat tien tot vijftien jaar geleden werd gevoerd. “Toen moest ik soms nog uitleggen waarom popmuziek überhaupt ondersteuning nodig had. Inmiddels zie je dat de discussie over eerlijke betaling breed wordt gevoerd en dat de popsector misschien wel de eerste culturele sector is die de stap maakt van onderzoek naar uitvoering.”

Ook Beyer ziet een duidelijke verschuiving. “Het idee dat optreden vooral een hobby is, verdwijnt langzaam. Natuurlijk kun je als hobbyist starten, maar op een bepaald moment ben je daar voorbij. Dan ben je professioneel bezig en moet daar ook een professionele vergoeding tegenover staan. Dat is belangrijk. Want zonder artiesten zijn poppodia uiteindelijk niets meer dan planken met lampen.”

Het idee dat optreden vooral een hobby is, verdwijnt langzaam

Kwint vult aan: “Maar aan artiesten zonder podia heb je ook niets. Daarom moet je de hele keten meenemen. Uiteindelijk wil je dat fair pay de norm wordt voor alle optredens en niet voor één show per jaar. Een fonds is per definitie een oplossing voor iets wat nog niet goed geregeld is. Als we over tien of vijftien jaar volledig overbodig zijn, trek ik lachend de stekker eruit.” Tot die tijd ziet hij het Fair Pop Fonds als een praktische manier om een structureel probleem aan te pakken. “Jarenlang verschenen er onderzoeken waar iedereen het mee eens was. Iedereen vond het een probleem, maar niemand wist precies wie het moest oplossen. Nu zeggen we: laten we gewoon beginnen. Dan zien we onderweg wel wie er allemaal aanhaakt.”