De nieuwe Gashouder: van evenementenlocatie naar zelfstandig podium

De plannen voor de transformatie van de Gashouder ontstonden kort nadat een groep investeerders in 2018 het vastgoed op het Westergasterrein had gekocht om het terrein verder te ontwikkelen. Lennart Rottier, vastgoedontwikkelaar en mede-eigenaar van Cultuurpark Westergas en de Gashouder, was vanaf het begin bij de ontwikkeling betrokken. De Gashouder moest niet alleen geschikt worden gemaakt voor intensiever gebruik, minstens zo belangrijk was het behoud van het karakter dat de locatie in de afgelopen decennia heeft opgebouwd.

Het was voor ons zaak om ervoor te zorgen dat de essentie van de Gashouder bewaard bleef.

“Ik krijg soms nog steeds kippenvel als ik de zaal binnenkom”, vertelt Rottier. “De Gashouder is echt Amsterdams erfgoed. Het is een plek waar veel mensen hun eerste feestje hebben meegemaakt of een te gek evenement hebben beleefd. Het was voor ons zaak om ervoor te zorgen dat de essentie van de Gashouder bewaard bleef. Verbouwen klinkt vaak ook als iets verwijderen. Maar wij wilden er juist voor zorgen dat het rauwe randje behouden bleef.”

Naast het behoud van het gebouw vraagt ook de ontwikkeling van het culturele podium om zorgvuldige keuzes, legt Managing Director Boye ’t Lam uit. “We zitten in een monumentaal pand, binnen de ring en in een park, relatief dicht bij de bewoners.”

Daardoor ging het ontwikkelen van de artistieke koers vanaf het begin samen met gesprekken over de positie van de Gashouder in zijn omgeving. “Naast het bepalen van wat voor podium je artistiek en inhoudelijk wilt zijn, ben je voortdurend bezig met het creëren van draagvlak bij de politiek en in de buurt. Die combinatie maakt wat we doen en de uitdagingen die daarbij komen kijken volgens mij uniek.”

Mobiliteit, geluid en draagvlak

In de gesprekken met omwonenden en het stadsdeel stonden onder meer mobiliteit en geluid centraal. “Wij zijn ervan overtuigd dat we iets toevoegen aan het culturele aanbod”, benadrukt ’t Lam. “Tegelijkertijd willen we voorkomen dat directe omwonenden daar hinder van ondervinden. Daarom bespreken we met hen de beste oplossingen voor mobiliteit en geluid. Dat doen we ook met de bestuurders van het stadsdeel.”

Wij zijn ervan overtuigd dat we iets toevoegen aan het culturele aanbod.

Zo liepen volgens ’t Lam drie processen parallel: de bouw, het creëren van draagvlak en het formuleren van de culturele meerwaarde. “Die combinatie weegt bij een project in de binnenstad volgens mij zwaarder dan wanneer je op een meer afgelegen plek buiten de ring bouwt. Wereldwijd zie je dat dit soort projecten vaker in buitenwijken worden gerealiseerd. Dat we hier nieuw cultureel aanbod binnen de ring kunnen realiseren, is bijzonder.”

Ook Rottier wijst op de gevoeligheid rond evenementen in de stad. “Evenementen in de binnenstad liggen gevoelig. Het gaat erom dat je verantwoordelijkheid neemt en alle aspecten zorgvuldig afweegt. In de gesprekken hebben we mensen gelukkig kunnen overtuigen van de kracht van ons plan. Het was een lange weg, maar ik ben heel blij met de uitkomst en de samenwerking met de gemeente en de stad.”

Van evenementenlocatie naar zelfstandig podium

Met de verbouwing verandert ook het organisatiemodel van de Gashouder. Waar de locatie voorheen gebonden was aan een beperkt aantal evenementen per jaar en grotendeels met externe producties werkte, wordt het nu een zelfstandig podium dat meerdere keren per week kan programmeren. In 2023 en 2024 vonden jaarlijks circa vijftien concertevenementen plaats om het nieuwe model te testen. Daarbij werd gekeken naar publieksstromen, faciliteiten, productie en het gebruik van de ronde zaal.

’t Lam: “We hebben twee jaar lang testevenementen georganiseerd om te zien hoe bezoekers zich door zo’n ronde zaal bewegen. Door die vorm ervaar je ook op deze schaal een gevoel van geborgenheid. Dat maakt de zaal bijzonder, samen met het iconische stalen dak.”

We zijn een grotere speler, maar de zaal voelt nog steeds relatief intiem aan.

Met een capaciteit van circa 3.500 bezoekers is de Gashouder aanzienlijk groter dan de Amsterdamse clubzalen, maar de architectuur geeft de zaal een intiem karakter. “Het gaat om de ervaring. We zijn een grotere speler, maar de zaal voelt nog steeds relatief intiem aan. Je staat in een prachtige omgeving en kunt meerdere keren per maand naar de Gashouder voor telkens een ander type programma.”

Volgens ’t Lam bestaat de behoefte aan een zaal van deze omvang al langer. “Toen ik begin twintig was en programmeur bij Paradiso, ging het al regelmatig over die mythische capaciteit van 3.500. Een dergelijke zaalgrootte is in Nederland gebruikelijk, maar ontbrak in de regio Amsterdam.”

De Gashouder moet artiesten zo meer ruimte bieden om hun publiek en productie stapsgewijs te laten groeien. “Je begint in de kleinere zalen, speelt vervolgens in de grote zaal van Paradiso of Melkweg en maakt daarna de overstap naar ons. Van daaruit kun je doorgroeien naar AFAS Live en de Ziggo Dome. Zo kunnen artiesten uit de regio binnen Amsterdam een groter publiek bereiken, zonder te vroeg de stap naar een grotere zaal te hoeven zetten.”

Met bijzondere programmering willen we ook bezoekers uit het buitenland trekken, maar Amsterdam blijft de kern.

Tijdens de testevenementen in 2023 en 2024 kwam ongeveer een derde van de bezoekers uit Amsterdam, hoewel van ’t Lam ook internationale ambities heeft. “Met bijzondere programmering willen we ook bezoekers uit het buitenland trekken, maar Amsterdam blijft de kern. De vraag naar concerten en festivals is veel groter dan vijftien jaar geleden. Dat geeft ons de ruimte om inhoudelijke keuzes te maken en te bepalen waarop we ons richten.”

2.000 vierkante meter onder de grond

Een van de grootste bouwkundige ingrepen blijft grotendeels uit het zicht. Onder de Gashouder is een nieuwe verdieping van bijna 2.000 vierkante meter gerealiseerd. Die biedt permanent ruimte aan voorzieningen die bij evenementen voorheen tijdelijk rond het gebouw werden ondergebracht. Rottier: “In overleg met Monumentenzorg hebben we toestemming gekregen voor een grote kelder onder de Gashouder. Die is deels bestemd voor backstagevoorzieningen en deels voor het publiek. Er komen lockers, toiletten en opslag voor podiumdelen.”

De kelder moest volgens Rottier meer worden dan een functionele ruimte. “De grootste uitdaging was: hoe voorkomen we dat het als een kelder voelt? Het mag rauw zijn, maar moet ook inspireren en een verlengstuk vormen van de zaal erboven. Je komt binnen in een historisch gebouw, maar ook beneden moet je voelen dat over alles is nagedacht. Alles moet aanvoelen als kunst en je inspireren.”

De basis voor de transformatie werd gelegd door architect André van Stigt. Het interieurontwerp is ontwikkeld door Inside Outside, de internationaal gerenommeerde Amsterdamse ontwerpstudio opgericht door Petra Blaisse. Onder leiding van partner Aura Luz Melis ontwierp de studio een nieuwe ruimtelijke ervaring waarin het industriële verleden en hedendaagse architectuur samenkomen.

Centraal staat het ontwerpprincipe 'Ruwbouw is Afbouw'. In plaats van constructieve elementen weg te werken, blijven materialen en bouwstructuren bewust zichtbaar. In de ondergrondse ruimtes zorgen golvende aluminium wanden, roestvast staal, translucent polycarbonaat en reflecterende oppervlakken voor een samenspel van licht, textuur en ruimte. Ook de stalen damwanden en kolommen die tijdens de onderkeldering zijn aangebracht, blijven zichtbaar.

Je komt binnen in een historisch gebouw, maar ook beneden moet je voelen dat over alles is nagedacht.

Multidisciplinair

Concerten vormen de kern van de nieuwe programmering, naast dance, performance, kunst, beurzen en samenwerkingen met bestaande culturele instellingen. “In de jaren negentig vonden op het terrein al veel culturele activiteiten plaats”, vertelt ’t Lam. “De Gashouder was jarenlang een evenementenhal met een breed programma, van Holland Festival tot Drum Rhythm en Awakenings. Daar willen we op voortbouwen en iets nieuws aan toevoegen. De concertprogrammering moet aansluiten op de muzieksmaak van Amsterdam en de regio. Denk qua breedte aan Paradiso, Melkweg of Lowlands.”

Dance hoort van oudsher bij de Gashouder en dat zullen we blijven programmeren.

Ook dance blijft een vaste pijler, al verandert de invulling. “Elektronische artiesten profileren zich steeds meer als zelfstandige acts. De aangekondigde nachtprogrammering draait dan ook vaker om één artiest. Maar we gaan ook weer clubnachten met meerdere dj’s organiseren en samenwerkingen in de stad aangaan. Dance hoort van oudsher bij de Gashouder en dat zullen we blijven programmeren.”

Eigen signatuur

Samenwerkingen met bestaande culturele instellingen moeten de Gashouder een eigen signatuur geven. ’t Lam wil producties mogelijk maken die in de vaste zalen van die instellingen niet op dezelfde manier kunnen worden uitgevoerd. “Als podium in de stad vinden we samenwerking met het culturele veld belangrijk. We werken samen met onder meer het Concertgebouworkest en Het Nationale Ballet. In de Gashouder kunnen zij iets anders doen dan in het Concertgebouw of de Stopera en mogelijk een breder publiek bereiken.”

Als podium in de stad vinden we samenwerking met het culturele veld belangrijk.

Een voorbeeld is Swan Lake Remixed for ADE, waarmee Het Nationale Ballet op woensdag 21 oktober 2026 de jubileumeditie van Amsterdam Dance Event opende in de Gashouder, nog vóór het officiële openingsweekend. “Een goede zaal onderscheidt zich door een sterke doorlopende programmering en zo’n vijf unieke producties per jaar”, zegt ’t Lam. “Bij die bijzondere producties moet je zelf het voortouw nemen. Nu we zelf gaan programmeren, krijgen we daar de ruimte voor.”

De zaal als onderdeel van de show

De Gashouder moet meer zijn dan een plek waar een tourproductie wordt neergezet. ’t Lam: “Ik hoop dat de Gashouder een plek wordt waar artiesten graag willen spelen. We willen hen uitnodigen om de mogelijkheden van de zaal te benutten. Zeker met lokale artiesten, die daar wat meer tijd voor hebben, kun je samen een unieke concertervaring ontwikkelen. Doordat we zelf programmeren, kunnen we die gesprekken aangaan.”

We willen artiesten uitnodigen om de mogelijkheden van de zaal te benutten.

Het Engelse dance-duo Underworld liet tijdens de testperiode zien hoe die wisselwerking kan uitpakken. De act koos volgens ’t Lam bewust voor de Gashouder en paste de productie ter plekke verder aan. “Karl Hyde en Rick Smith waren zo geïnspireerd door de omgeving dat ze om tien uur ’s ochtends nog aan de show sleutelden. Dat samenspel willen we stimuleren, door artiesten te inspireren en ook bij de productie mee te denken.”

Rottier ziet de keuze van Underworld als een bevestiging van de aantrekkingskracht van het gebouw. “Ze hadden ook voor de Ziggo Dome kunnen kiezen, maar kozen specifiek voor deze locatie. Dat is het grootste compliment: dat we iets anders kunnen bieden dan er al in de stad is.”

De businesscase

De artistieke ambities moeten samengaan met een rendabele exploitatie. De Gashouder is onafhankelijk en ontvangt geen structurele subsidie. Naast publieke programmering blijft daarom ruimte bestaan voor besloten zakelijke producties. Voor dat model bestaat binnen Westergas al ervaring. ’t Lam noemt de Wester, een kleinere zaal op het terrein, waar onder meer besloten presentaties voor bedrijven als Porsche, McLaren en YouTube worden georganiseerd.

Die corporate markt wordt voor de Gashouder niet alleen een afzonderlijke inkomstenbron, maar onderdeel van het model waarmee culturele programmering betaalbaar moet blijven. “We willen toegankelijk blijven, met beperkte stijgingen van de ticketprijzen en redelijke drankprijzen. Zakelijke verhuur geeft ons de ruimte om een deel van de kostenstijgingen op te vangen. Met die inkomsten kunnen we onze publieksprogrammering betaalbaar houden. Zakelijke verhuur vraagt echter wel om een voortdurende afweging. Hoe houden we genoeg ruimte voor onze reguliere programmering en hoe geven we genoeg ruimte aan die zakelijke markt?”

Zakelijke verhuur geeft ons de ruimte om een deel van de kostenstijgingen op te vangen.

Rottier onderschrijft dat vanuit zijn rol als eigenaar. “We zijn ondernemers, maar ook culturele ondernemers. We bouwen aan een podium voor de lange termijn, waar commerciële inkomsten de culturele programmering mede mogelijk maken.” Die culturele functie krijgt ook een vaste plek in de organisatie. “We reserveren dagen voor de culturele sector, werken met veel partners en organiseren eigen evenementen. Zo verankeren we cultuur in de opzet van de Gashouder.”

De eerste editie van Harmony vindt van dinsdag 17 tot en met zondag 22 november 2026 plaats in de Gashouder. Het nieuwe concept richt zich op hedendaagse klassieke muziek, ambient en elektronische muziek. ’t Lam: “Harmony benut de bijzondere eigenschappen van de Gashouder. Een week lang brengen we luisterconcerten met grote elektronische artiesten en musici die doorgaans in kleinere zalen van concert- en muziekgebouwen spelen. Ze spelen vanuit het midden van de zaal en creëren daarmee een nieuwe luisterervaring.”

Een openingsseizoen van zes maanden

Twee concerten van The Opposites op 31 oktober en 1 november vormen het eerste officiële openingsweekend van de Gashouder. Daaromheen loopt van eind oktober 2026 tot eind april 2027 een openingsprogramma dat de veelzijdigheid van het nieuwe podium moet laten zien. “Concerten vormen de kern, maar daarnaast bieden we tal van bijzondere programma’s”, zegt ’t Lam. “Die willen we in het openingsseizoen allemaal onder de aandacht brengen.”

The Opposites hebben een bijzondere betekenis voor de organisatie. Een eerdere show van het duo maakte deel uit van de pilotperiode die bijdroeg aan de keuze voor een permanent podium. “Dat was een van onze eerste grote, spectaculaire pilotshows en ook de eerste keer dat zij optraden in de Gashouder. Hun terugkeer voelt als thuiskomen en vormt de officiële aftrap van het openingsseizoen.”