“De grootste uitstoot van festivals komt door reizen”

De grootste klimaatimpact van festivals ontstaat niet op het terrein zelf, maar onderweg: de reizen van bezoekers en artiesten zijn vaak goed voor 60 tot 85 procent van de totale CO₂-uitstoot. Om die voetafdruk te verkleinen, werkt Tijl Couzij van Lab Vlieland samen met Haskoning en Green Events aan het project Opschaling Duurzaam Reizen Festivals, met steun van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Als je een festival klimaatneutraal wilt maken, moet je de bezoekersreizen aanpakken,” zegt Tijl Couzij. “Festivals zijn uitstekende proeftuinen om gedragsverandering in reisbewegingen te stimuleren. Wat hier werkt, kan ook breder worden toegepast binnen de recreatie­sector en cultuursector.”

Festivals zijn uitstekende proeftuinen

Het project wordt uitgevoerd door Lab Vlieland, Haskoning en Green Events, met steun van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Volgens Jari van Werkhoven, beleidsmedewerker duurzaam reizen bij het ministerie, liggen er kansen voor festivals. “Uit onderzoek blijkt dat de grootste uitstoot van festivals komt door bezoekersreizen. Deze uitstoot is voor festival­organisaties tegelijkertijd het lastigst te beïnvloeden. Ervaring met de Green Deal Circular Festivals leert dat het effectief en kansrijk is om met festivalorganisatoren samen te werken. Organisatoren kunnen samen met vervoerders hun bezoekers met slimme proposities stimuleren om duur­zamere reiskeuzes te maken.”

Tijdens het Congres Podia Festivals en Evenementen in september werd het project officieel gelanceerd. Sindsdien zijn er pilots uitgevoerd bij Into the Great Wide Open, Wildeburg/Wilde Weide en Mysteryland. Daarin werden uiteenlopende oplossingen getest, van financiële prikkels en fossielvrije festivalbussen tot nieuwe reis-apps die duurzame keuzes vergemakkelijken.

Incentives zijn bepalend

Een belangrijke les uit de pilots is dat duurzaamheid op zichzelf ­zelden de doorslag geeft bij bezoekers. “Duurzaamheid is een mooie bijvangst, maar niet de reden waarom mensen hun reisgedrag aanpassen,” stelt Couzij. Volgens hem spelen drie andere factoren een cruciale rol: financiële prikkels, comfort en sociale context. Bij Into the Great Wide Open werd de zogenoemde Goede Reis-toeslag ingevoerd: bezoekers betalen €15 extra voor hun ticket, een bedrag dat zij terugkrijgen wanneer ze aantoonbaar fossielvrij reizen. “Ongeveer twaalf procent van de bezoekers paste daardoor hun gedrag aan,” aldus Couzij. “Dat lijkt misschien bescheiden, maar in termen van gedragsverandering is dat een aanzienlijk effect.”

Comfort als doorslaggevende factor

Minstens zo belangrijk is gebruiksgemak en reistijd. Mysteryland investeerde in het vaker laten rijden van een bestaande buslijn. Daardoor ontstond een pendeldienst die op piekmomenten elke vijf minuten vertrok vanaf het treinstation. “Daardoor werd het openbaar vervoer in vele gevallen niet alleen goedkoper, maar ook sneller en eenvoudiger dan de auto,” zegt Couzij. Van Werkhoven vult aan: “Het is niet genoeg om duurzame alternatieven beschikbaar te maken. Ze moeten concurrerend zijn in ­gemak en prijs. Alleen dan worden ze vanzelfsprekend voor bezoekers.”

Sociale context

De derde pijler is sociaal gedrag. “Mensen reizen graag samen,” legt Couzij uit. “Als je vrienden een elektrische deelauto nemen of artiesten publiekelijk hun duurzame reiskeuze uitdragen, ontstaat er een ­sociale norm. Dat lijkt in bepaalde gevallen vaak nog krachtiger dan een financiële prikkel.”

Volgens Couzij gaat de winst verder dan alleen CO₂-reductie. “Minder auto’s betekent ook een betere bereikbaarheid, minder verkeersdruk in de omgeving en een positievere uitstraling naar de gemeente en de buurt. Festivals winnen dus niet alleen aan duurzaamheid, maar ook aan draagvlak.”

Actieset voor organisatoren

Alle ervaringen en inzichten worden samengebracht in een praktische digitale toolkit. Deze moet festivalorganisatoren een helder overzicht geven van bewezen maatregelen, communicatievoorbeelden en praktische tools.

“We willen een instrument neerzetten waarmee je als festival snel ziet welke maatregelen bij jouw situatie passen,” zegt Couzij. “Niet elk evenement heeft dezelfde doelgroep of locatie. Daarom moet je kunnen kiezen uit verschillende opties: van financiële incentives tot emmissievrije bussen en slimme apps.”

Volgens Van Werkhoven sluit dit perfect aan bij de rol van het ministerie: “Wij willen sectoren ondersteunen bij hun zoektocht naar oplossingen. Het moet niet van bovenaf worden opgelegd. De toolbox is precies zo’n hulpmiddel waarmee organisatoren keuzes kunnen maken die bij hen passen.”

De eerste versie van de toolbox verschijnt dit najaar.

Effecten op de praktijk

De pilots laten zien dat zelfs kleine ingrepen grote effecten kunnen hebben, zeker bij grootschalige festivals. Mysteryland rapporteerde bijvoorbeeld een duidelijke daling in autogebruik en een stijging in openbaar vervoer en fietsgebruik. “Hoe groter het festival, hoe meer impact je maakt met relatief eenvoudige maatregelen,” aldus Couzij.

Van Werkhoven benadrukt dat het niet ­alleen gaat om losse initiatieven: “We testen nieuwe modellen met het doel om ze ­breder toepasbaar te maken. Met deze succesvolle pilot bij Mysteryland worden andere festivals en evenementen geïnspireerd om ook de kansen van duurzame bezoekers­mobiliteit te benutten.”

Uiteindelijke resultaten op ADE Green

De eerste resultaten van het programma worden gepresenteerd tijdens ADE Green op 24 oktober 2025. Daar wordt duidelijk welke maatregelen de meeste impact hebben en hoe de sector gezamenlijk kan opschalen.

“We willen op ADE Green niet alleen de lessen delen, maar ook een oproep doen,” zegt Couzij. “Ons doel is een gezamenlijk duurzaam reisprogramma in 2026, waarin een zo groot mogelijke groep festivals aan meedoen. Hoe meer partijen aanhaken, hoe meer kennis we opbouwen en hoe groter de verduurzamingsslag in de sector kan zijn.”

Van Werkhoven besluit met een blik vooruit: “Dit project is een proeftuin, maar het gaat om veel meer dan festivals alleen. De lessen die we hier leren, vertalen we door naar dagattracties, ­sportevenementen, amateur­sportclubs en poppodia. Zo maken we stap voor stap de hele recreatiesector klaar voor een toekomst waarin duurzame mobiliteit de norm is.”

Het is nu al mogelijk om je aan te melden voor deelname aan Slimmer Reizen Festivals 2026. Wil jij als organisator bijdragen aan minder CO₂-uitstoot, betere bereikbaarheid en meer comfort voor bezoekers? Meld je dan vóór 1 november aan als verkenner of supporter en werk mee aan de mobiliteit van de toekomst. Meer informatie vind je via Slimmer Reizen Festivals.