Circulaire wateroplossingen op festivals

Afgelopen jaar startte, in het kader van de Green Deal Circular Festivals, een programma van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en 53 Europese festivals, de samenwerking Opschalen Circulaire Waterketens Evenementen in de Achterhoek, samen met de Zwarte Cross. Met als doel om met evenementen zoals festivals de transitie naar circulaire waterketens te versnellen, binnen én buiten de sector. Festivals dienen als ‘living labs’ waar innovaties zichtbaar en getest worden, met maatschappelijke impact in stad, regio en andere sectoren. Dit jaar is de samenwerking uitgebreid richting Noord-Brabant en de regio Amsterdam, met Decibel, Awakenings, DGTL en SAIL 2025.

“Er was dringend een oplossing nodig voor het afvalwater van de Zwarte Cross, als gevolg van aangescherpte regelgeving,” legt Christiaan Elings, programmamanager van de Green Deal Circular Festivals, uit. “Daar hebben we samen met een aantal partijen de koppen bij elkaar gestoken en zo is deze samenwerking voor het opschalen van circulaire waterketens ontstaan. In de ­samenwerking ontdekten we dat de wateropgaven ­(waterkwaliteit, -tekort en -overlast) waar we in Nederland voor staan, óók impact hebben op de evenementen­sector. Tegelijkertijd blijken festivals juist voor ­waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincies en gemeenten van waarde om die opgaven aan te pakken en om innovaties te testen. Evenementen worden dan ook gezien als ‘living labs’: afgebakende omgevingen waar je in korte tijd en met veel bezoekers innovaties kunt testen.”

Ook bieden festivals een unieke kans om op een laagdrempelige en begrijpelijke ­manier in contact te komen met doelgroepen die voor overheden vaak lastig te bereiken zijn, vertelt Elings. “Thema’s als watertekort, -overlast en -kwaliteit kunnen zo onder de aandacht worden gebracht en geïntegreerd worden in communicatie en campagnes. Festivals fungeren daarmee niet alleen als living labs, maar ook als een ‘window to society’, een plek waar bewustwording, draagvlak en duurzaam gedrag kunnen groeien.” 

Festivals fungeren niet alleen als living labs, maar ook als een ‘window to society’

De samenwerking richt zich dus op het ­testen en toepassen van schaalbare oplossingen en innovaties, ondersteund door onderzoek. “Zo bouwen we de kennis op die nodig is om beslissingen te kunnen ­nemen over de benodigde oplossingen in een specifieke situatie en om effectieve interventies voor gedragsverandering te ontwikkelen. Ook doen we zo inzicht op om te kunnen omgaan met obstakels zoals in regelgeving. Dit proces van testen, onderzoeken en inspireren is essentieel voor het opschalen, zowel binnen de evenementensector als naar andere sectoren en de samen­leving.”

Zwarte Cross

Marcus ten Zijthoff van Zwarte Cross licht toe welke uitdagingen het festival ondervindt op het gebied van water: “Wij zitten in een kleine gemeente in het oosten van het land, bij het dorp Lichtenvoorde met 13.000 inwoners. De waterzuivering daar is gebouwd voor de capaciteit van deze gemeente en loost op een relatief kleine watergang. Deze zuivering is niet ontworpen om de grotere hoeveelheid afvalwater van Zwarte Cross te verwerken.”

Tijdens het festival ontstaat er een piekbelasting die de lokale waterzuivering niet aankan. Vanaf 2027 moet deze zuivering ook nog voldoen aan strengere EU-normen, waardoor Zwarte Cross op zoek ging naar een oplossing om die piek te verminderen. “Tijdens het festival hebben we vier verschillende innovaties getest: twee op het gebied van lokale waterzuivering, één gericht op de zuivering van urine en één waarbij grijswater werd hergebruikt als spoelwater voor toiletten. De resultaten liepen uiteen: sommige innovaties verliepen goed, terwijl andere minder succesvol waren.”

Concluderend kwamen ze bij Zwarte Cross tot de ontdekking dat het waterverbruik van het festival nog gedetailleerder in kaart moet worden gebracht en dat de wet- en regelgeving complex is: “We wilden lokaal afvalwater lozen, maar de vergunningverlening bleek lastig. Daarom kozen we er in 2024 voor om te laten zien dat de faciliteiten goed werkten. Tijdens de komende editie gaan we gezuiverd afvalwater lokaal lozen. Het zuiveren van urine tot meststoffen is nog niet gelukt, maar daar zijn ze bij DGTL weer verder mee aan de slag gegaan. Verder bleek het douchewater van het festival erg vervuild, bijvoorbeeld door zonnebrand, wat problemen veroorzaakte in de filters.”

Tijdens de komende editie gaan we gezuiverd afvalwater lokaal lozen.

Toch zijn er oplossingen in zicht. “Door het afvalwater op te slaan in grote zakken om het vervolgens geleidelijk af te voeren naar de waterzuivering, kunnen we die piek vermijden. Deze aanpak levert voldoende resultaat op voor het waterschap en voldoet aan de eisen van de Kaderrichtlijn Water per 2027. Onze zorg voor de toekomst ligt vooral bij de droogte op de hoge zandgronden waar Zwarte Cross plaatsvindt. In droge zomers is het daar extra droog, en met de verwachting van vaker voorkomende droge periodes en extremere weersomstandigheden, groeit die zorg. Als onttrekkingsverboden, dus het verbod op het winnen van grond- of oppervlaktewater, vaker worden ingesteld, kan dat problematisch worden voor festivals. Nu lukt het nog om uitzonderingen te krijgen, maar de vraag is hoe houdbaar die zijn als ook agrariërs steeds meer beperkingen ervaren. Daarnaast is drinkwatertekort een groeiende zorg en waarmee we in 2018 al te maken hebben gehad.”

Het doel voor de toekomst is dan ook om grotendeels zelfvoorzienend te worden op het gebied van water. “Belangrijkste doel in komende editie is het leggen van de basis voor een circulair systeem: drinkwater produceren uit grondwater en gezuiverd afvalwater lokaal lozen. Ook verrichten we haalbaarheidsonderzoek naar ondergrondse opslag van water, waarin water wordt opgeslagen in nattere perioden en gebruikt kan worden in tijden van droogte. Dat is niet alleen relevant voor festivals, maar ook op veel grotere schaal interessant. Dat is precies wat dit project zo mooi maakt: festivals zijn letterlijk een druppel op de gloeiende plaat. Veel belangrijker is de potentie in het dagelijkse leven.”

Belangrijkste doel in komende editie is het leggen van de basis voor een circulair systeem

DGTL

Het Amsterdamse festival DGTL sloot zich dit jaar aan bij de samenwerking Opschalen Circulaire Waterketens Evenementen, met als doel de waterbalans van het festival beter in beeld te brengen. Duurzaamheidsmanager Esmee Bouwmeister vertelt over een onderdeel van het project: het inzamelen van urine om deze te gebruiken als meststof.

“Tijdens DGTL hebben we geprobeerd om zoveel mogelijk urine bij de bron in te zamelen, met behulp van plaskruizen en uniseks urinoirs, zodat ook mensen die normaal zittend plassen staand konden plassen. In totaal verzamelden we zo’n 21.000 liter urine, opgeslagen in een grote tank op het terrein. Deze werd afgevoerd naar Duiven, waar de urine werd gezuiverd en verwerkt tot geconcentreerde meststoffen, waaronder ammoniumfosfaat, én schoon water. Een deel van de meststof wordt getest bij Wageningen University voor aardappelteelt, en een ander deel wordt gebruikt voor onderzoek naar de verkregen meststoffen die kunnen dienen als bewijslast voor de certificering van meststoffen afkomstig uit urine.

Om dit proces mogelijk te maken, moesten we als festival organisatorisch en logistiek aanpassingen maken in onze bestaande werkwijze, van de infrastructuur tot vergunningen. We hebben onze ervaringen vastgelegd in een uitgebreid memo dat als praktisch stappenplan dient voor andere festivals. Want hoe meer urine je kunt inzamelen, hoe groter de impact. Ons doel is om het systeem toegankelijk te maken voor andere evenementen en zo bij te dragen aan een duurzamere water- en nutriëntenkringloop binnen de festivalwereld.

Hoe meer urine je kunt inzamelen, hoe groter de impact

Waar we dit voorheen als individueel pilotproject benaderden, zijn we nu onderdeel van een groep festivals die hetzelfde traject aan is gegaan. Hierdoor ontstaat waardevolle kennisdeling, worden data verzameld en ontstaat testmateriaal dat opschaling mogelijk maakt.”

SAIL 2025

Ook SAIL 2025, het grootste publieksevenement van dit jaar, heeft zich aangesloten bij de samenwerking. Duurzaamheidscoördinator Eline Elbersen vertelt dat het evenement zich gaat richten op onderzoek naar waterkwaliteit, het doorontwikkelen van pilots en waterbesparing. Hiermee bouwen ze voort op ervaringen van DGTL.

“SAIL is een vrij toegankelijk evenement met meer dan 2 miljoen verwachte bezoekers. Het karakter van dit evenement zorgt ervoor dat het testen van innovaties een stapsteen is tussen gesloten evenementen en een werkelijke stedelijke context. Wij bieden graag dat platform! Zo experimenteren we onder andere met natuurlijke waterfilters van aardappelzetmeel die de waterkwaliteit helpen verbeteren, én met slimme sensoren die het drinkwaterverbruik voor het spoelen van tijdelijke leidingen kunnen verminderen. Daarnaast hebben we een enorm podium om ons diverse publiek mee te nemen in de urgentie én kansen rondom waterbesparing en waterkwaliteit. SAIL is tenslotte onlosmakelijk verbonden met het water.”

ID&T

Zoals Elings al eerder aangaf fungeren festivals als ‘window to society’. Sustainabilty Manager van ID&T Maarten van ’t Veld legt uit hoe de festivals Awakenings en Decibel kunnen inzetten om het grote publiek meer bewust te maken hoe urgent waterproblematiek is.

“Hoewel binnen deze samenwerking het bewustzijn over de urgentie van waterproblematiek, zoals droogte, overlast, vervuiling en regelgeving groeit, leeft dit besef nog nauwelijks bij het grote publiek en zeker niet onder jongeren. Juist die jongere doelgroep is bepalend voor de normen van morgen, maar lastig te bereiken zonder belerend over te komen. Festivals bieden volgens ons het perfecte podium om dit bewustzijn op een creatieve en effectieve manier te vergroten.

Festivals bieden volgens ons het perfecte podium om dit bewustzijn op een creatieve en effectieve manier te vergroten.

Samen met partners ontwikkelen we een publiekscampagne rond drinkwaterbesparing en de waarde van schoon water. De campagne bestaat uit online en fysieke componenten, waaronder social media, een eigen visuele identiteit, publieksactivatie op festivals, en videoproducties. Daarnaast gaan we gedragsonderzoek doen om beter te begrijpen hoe verschillende doelgroepen reageren op communicatie over duurzaam watergebruik en welke interventies effectief zijn om gedragsverandering te stimuleren.”

Toekomst

Alle deelnemende evenementen hebben aangegeven hun ervaringen graag te willen delen met andere festivals, in de hoop dat de geteste innovaties uiteindelijk breed toegepast kunnen worden. Programmamanager Laura van de Voort blikt vooruit op de toekomst van de samenwerking Circulaire Waterketens. “We zijn nu al enthousiast over de resultaten en inzichten die de geteste innovaties op Zwarte Cross en DGTL hebben opgeleverd. Tegelijkertijd kijken we vol verwachting uit naar de innovaties die tijdens SAIL, Awakenings en Decibel nog getest zullen worden. Voor wie geïnteresseerd is in de voortgang van deze samenwerking of graag wil aanhaken, is het mogelijk om zich aan te melden voor de Community of Practice nieuwsbrief of direct contact met mij op te nemen via laura@greenevents.nl.”