Buma NL conferentie: Nederlandstalige muziek floreert, terwijl AI nieuwe vragen oproept
— Cas Spiertz

De Nederlandstalige muziek bevindt zich in een sterke periode, maar de markt blijft volop in beweging. Tijdens de conferentie van Buma NL ging het onder meer over de groei van het genre onder jongere luisteraars, de rol van streaming en social media, muziekrechten en de steeds nadrukkelijkere aanwezigheid van AI. Daarbij kwam ook de vraag naar voren hoelang de huidige groei van Nederlandstalige muziek nog kan worden vastgehouden.
Dagvoorzitter Merel Westrik opende de conferentie met Frank Helmink, directeur van Buma Cultuur, en Karin de Groot van BumaStemra. Zij stonden stil bij het succes van het Nederlandse repertoire en ontwikkelingen die direct van invloed zijn op makers en de industrie. Streaming, kunstmatige intelligentie en het correct aanleveren van setlijsten kwamen daarbij aan bod.
Nederlandstalig bereikt een nieuwe generatie
Dat Nederlandstalige muziek een sterke periode doormaakt, werd ook duidelijk tijdens het gesprek met Tony van den Berkt, CEO van Universal Music Nederland. Volgens hem heeft het genre de afgelopen jaren een nieuwe, jongere doelgroep weten te bereiken. Streaming heeft daar een belangrijke rol in gespeeld.
Nederlandstalige muziek was lange tijd sterk verbonden aan een ouder publiek, maar hits en artiesten hebben het genre dichter bij jongere luisteraars gebracht. Van den Berkt noemde onder meer Leef van André Hazes als een van de nummers die aan die ontwikkeling hebben bijgedragen. Streaming maakte het vervolgens gemakkelijker voor een nieuwe generatie om met het repertoire in aanraking te komen.
Tegelijkertijd plaatste Van den Berkt een kanttekening bij de sterke groei. De vraag is volgens hem hoelang de industrie die ontwikkeling nog kan vasthouden en of de markt inmiddels niet tegen haar plafond aan zit. Door het grote aanbod wordt het bovendien steeds moeilijker voor nieuw talent om door te breken en een eigen plek te veroveren. Maar Nederlandstalige muziek blijft voor Universal een belangrijke markt. Volgens Van den Berkt behoort het genre, naast pop en hiphop, tot de drie belangrijkste genres waarin de platenmaatschappij actief is.
De vraag of grote maatschappijen door overnames niet te veel onafhankelijke labels opslokken, ziet hij niet direct als een bedreiging voor het onafhankelijke landschap. Wanneer een succesvolle independent wordt overgenomen, ontstaat volgens hem vaak opnieuw ruimte voor nieuwe labels en ondernemers om in dat gat te stappen.
Tegelijkertijd ziet Van den Berkt een duidelijke rol voor majors wanneer artiesten sterk beginnen te groeien. Zij kunnen op dat moment extra financiering, een groter netwerk en meer slagkracht op het gebied van media, marketing en streaming bieden om die volgende stap mogelijk te maken.
Muzikanten laten nog altijd geld liggen
Dat succes niet automatisch betekent dat alle inkomsten bij de juiste makers en uitvoerenden terechtkomen, bleek tijdens Music Rights on Tour: Laat jij geld liggen met je muziek? Moderator Martijn Crama ging samen met artiest Wesly Bronkhorst, Silvia Biemans van Sena, Esther Maijer van BumaStemra en Manon Rietdijk van Norma in quizvorm langs verschillende praktijksituaties rond muziekrechten.
Een belangrijk aandachtspunt is registratie. Na een liveoptreden moet een setlijst worden aangeleverd om ervoor te zorgen dat auteursrechtelijke vergoedingen op de juiste plek terechtkomen. Ook rond covers en vertalingen bestaat nog regelmatig onduidelijkheid. Een bestaand nummer één-op-één uitvoeren is iets anders dan een werk inhoudelijk aanpassen of vertalen, waarvoor toestemming van de rechthebbenden nodig is.
Ook werd stilgestaan bij het begrip producent, waarbij bleek dat er in de zaal enige verwarring bestond over het verschil met een producer. Waar een producer zich bezighoudt met de muzikale en creatieve totstandkoming van een opname, is voor de naburige rechten de producent de partij die de financiële investering in de opname draagt. Een artiest die zijn muziek volledig in eigen beheer opneemt en financiert, kan daardoor bij Sena zowel als uitvoerend artiest als producent geregistreerd staan en vanuit beide rollen aanspraak maken op vergoedingen.
De boodschap van de sessie was daarmee vooral praktisch: wie muziek maakt of uitvoert, moet niet alleen kijken naar streams, boekingen en releases, maar ook weten welke rechten ontstaan en welke registraties nodig zijn om de bijbehorende inkomsten daadwerkelijk te ontvangen.
TikTok draait niet alleen om groot bereik
De zoektocht naar nieuwe doelgroepen kwam terug tijdens het panel over influencercampagnes op TikTok. Nu dagelijks grote hoeveelheden nieuwe muziek op streamingdiensten verschijnen, wordt zichtbaarheid steeds moeilijker. Social media zijn daardoor een steeds belangrijker onderdeel van muziekmarketing geworden.
Een centrale boodschap uit het panel was dat een campagne niet simpelweg draait om het inkopen van zoveel mogelijk bereik. Een te sterk afgebakende briefing kan zelfs averechts werken wanneer daardoor de authenticiteit van de creator verdwijnt. Affiniteit met de artiest en vooral met de gebruikte sound is essentieel.
Campagnes kunnen heel specifiek worden ingezet om bepaalde doelgroepen te bereiken. Daarbij hoeft een creator met honderdduizenden volgers niet automatisch effectiever te zijn. Een grotere groep nano- en micro-influencers kan gezamenlijk voor meer beweging rond een sound zorgen en de kans vergroten dat andere gebruikers deze vervolgens oppakken. Vanuit de muziekindustrie is juist dat volume rond een bepaalde sound interessant.
Het uiteindelijke doel is dat een campagne niet bij de betaalde creators blijft, maar een sneeuwbaleffect veroorzaakt. Bereik en engagement zijn daarbij goed meetbaar, maar de uiteindelijke conversie naar streams is moeilijker aan één campagne toe te schrijven. Rond een release lopen immers verschillende marketingstromen tegelijkertijd, die gezamenlijk invloed hebben op het uiteindelijke resultaat.
Daarbij werd ook gewezen op een marketingkanaal dat soms wordt onderschat: de artiest zelf. Artiesten zijn via hun eigen socialmediakanalen in toenemende mate ook influencers. Wie een sound wil laten leven, kan die eigen positie nadrukkelijker benutten.
AI als nieuw gereedschap voor makers
De conferentie eindigde met misschien wel het meest fundamentele onderwerp voor de komende jaren: kunstmatige intelligentie. Onder leiding van Merel Westrik gingen Steven Grob, Head of Data & Paid Media bij Warner Music, producer Hans Aalbers, Kees Bulder van BumaStemra en songwriter en artiest Nienke Leone van der Velden in gesprek over de gevolgen voor makers, platenmaatschappijen en auteursrechten.
De houding tegenover AI bleek allerminst eenduidig. Aalbers ziet de technologie vooral als een nieuwe toevoeging aan de gereedschapskist van makers. Een eerste idee kan met AI bijvoorbeeld sneller worden uitgewerkt tot een demo. Grob wees eveneens op die toegankelijkheid: een maker hoeft niet zelf over alle muzikale kennis of instrumenten te beschikken om een idee breder uit te werken. Met generatieve toepassingen kunnen bijvoorbeeld instrumenten worden toegevoegd waar een maker zelf niet mee overweg kan.
Van der Velden benoemde tegelijkertijd de onzekerheid die daarmee gepaard gaat. Als technologie steeds meer onderdelen van het creatieve proces kan overnemen, roept dat voor makers de vraag op welke rol voor hen overblijft. Bovendien ziet zij een creatieve beperking. AI-systemen komen volgens haar regelmatig met voor de hand liggende oplossingen. Wie tijdens het schrijfproces te vroeg op AI leunt, kan daardoor ook creatieve richtingen afsluiten die anders misschien wel waren onderzocht.
Aalbers verwacht niet dat technologie de menselijke maker zomaar verdringt. Zeker binnen Nederlandstalige muziek blijft volgens hem de relatie tussen artiest en publiek, onder meer tijdens liveoptredens, van groot belang. AI kan volgens hem vooral worden gebruikt om het creatieve proces te ondersteunen, waarbij het oorspronkelijke idee en de visie van de maker leidend blijven.
Juridische vragen nog lang niet opgelost
Naast de creatieve mogelijkheden vormt auteursrecht een belangrijk vraagstuk. Wie heeft recht op een werk dat met AI tot stand komt? En wat gebeurt er wanneer een systeem gebruikmaakt van bestaand repertoire?
Bulder wees daarbij op juridische procedures, waaronder zaken van de Duitse auteursrechtenorganisatie GEMA, die mogelijk richting kunnen geven aan de manier waarop bestaande auteursrechtwetgeving op generatieve AI wordt toegepast. Veel van de uiteindelijke regelgeving zal bovendien op Europees niveau vorm moeten krijgen.
Ook transparantie kwam nadrukkelijk ter sprake. Grob sprak zich uit voor het labelen van AI-muziek, zeker wanneer een opname volledig door AI tot stand is gekomen. Naarmate stemmen, instrumenten en complete producties nauwelijks nog van menselijke creaties te onderscheiden zijn, wordt voor luisteraars immers steeds moeilijker om zelf te bepalen waarnaar ze luisteren.
Ook de afspraken tussen AI-bedrijven en de traditionele muziekindustrie kwamen aan bod. Daarbij werd onder meer verwezen naar licentieafspraken rond Suno en Warner Music Group. De discussie maakte tegelijkertijd duidelijk dat afspraken over het gebruik van masters niet automatisch alle vragen rond onderliggende composities en de positie van songwriters oplossen.
Daarmee verschoof het gesprek gedurende het panel van de vraag óf AI onderdeel wordt van de muziekindustrie naar de vraag hoe de sector ermee omgaat. De technologie kan het creatieve proces versnellen en nieuwe mogelijkheden bieden, maar roept tegelijkertijd vragen op over vergoeding, auteursrecht, transparantie en authenticiteit.
Juist dat laatste begrip liep als rode draad door het slotgesprek. AI werkt met wat het systeem heeft geleerd en kan daardoor snel tot herkenbare of voor de hand liggende uitkomsten komen. De menselijke maker kan daar een eigen visie en creativiteit tegenover zetten. De uitdaging wordt daarmee niet alleen om vast te leggen wat technisch en juridisch mogelijk is, maar vooral hoe AI kan worden ingezet als hulpmiddel zonder dat de eigenheid van de maker verloren gaat.
Rubriek: Artiesten & Agency's