Anna van Nunen: 'Muziek als smeermiddel voor een gedeelde Europese identiteit'

Met nog een kleine week te gaan voordat Groningen opnieuw het kloppend hart van de Europese muziekindustrie wordt, kijkt festivaldirecteur Anna van Nunen met een mix van optimisme, urgentie en gezonde drukte vooruit naar de bijzondere jubileumeditie van Eurosonic Noorderslag (ESNS). Het festival bestaat veertig jaar, een mijlpaal die aanleiding geeft tot terugblikken, vooruitkijken én een hernieuwde positionering. “Deze editie van ESNS is nadrukkelijk bedoeld als handreiking naar collega-festivals in heel Europa.”

Waar ESNS traditioneel één ­focusland centraal stelde, kiest de ­organisatie dit jaar bewust voor het thema Europe Calling. Niet één land, maar heel Europa staat centraal. Een stap die volgens Anna van Nunen inhoudelijk en strategisch noodzakelijk is. “Als je kijkt naar waarom wij bestaan, dan is dat voor de Europese muziekmarkt. Wij zien die markt als één geheel. Veertig jaar lang hebben we gebouwd aan mobiliteit: artiesten die buiten hun eigen land kunnen spelen en in andere Europese landen worden ontdekt. Dit jubileum voelt als het juiste moment om te zeggen: het gaat niet meer over één focusland, maar over Europa als collectief.”

Smeermiddel

Maar de beslissing komt ook voort uit ­zorgen. Brede geopolitieke spanningen, technologische afhankelijkheid en druk op artistieke vrijheid spelen mee. “We maken ons hier op kantoor soms zorgen over de richting waarin de muzieksector en de festival­sector in Europa zich bewegen. Denk aan de afhankelijkheid van de VS en China, of het nu gaat om technologie of infrastructuur. We zien in Oost-Europa festivals die stoppen omdat de overheid de financiering beëindigt, of omdat vergunningen niet meer worden afgegeven. De artistieke vrijheid staat onder druk en dat is geen ver-van-je-bed-show.”

ESNS wil daarom benadrukken dat samenwerking noodzakelijk is. “Muziek kan een prachtig smeermiddel zijn voor een ­gedeelde Europese identiteit. We hebben elkaar keihard nodig. Als individualistische landen red je het gewoon niet.”

House of Europe

Het thema Europe Calling komt stevig terug in het conferentieprogramma. In plaats van een focuslandruimte introduceert ESNS dit jaar het House of Europe: een vrij toegankelijke plek waar Europese partners de hele dag door programma’s presenteren. Denk aan EMEE (European Music Exporters Exchange), exportkantoren uit Italië, Catalonië, Bulgarije en Duitsland.

Daarnaast zijn er diverse sprekers uitgenodigd die de Europese uitdagingen vanuit verschillende perspectieven ­benaderen. Een van hen is de Ier Noel Curran, die sinds 2017 director-general is van de European Broadcasting Union (EBU). Van Nunen: “Noel is afkomstig uit de Ierse muziekwereld, maar leidt al jaren het grootste samenwerkingsverband van Europese media­organisaties. We willen hem vragen: hoe zie je de toekomst van media? Hoe houd je een Europees medialandschap gezond en vrij, juist nu het onder druk staat – zelfs rond een iconisch event als het Eurovisie Songfestival?”

Techbedrijven

Technologie is een tweede grote pijler. Van Nunen: “We zijn enorm afhankelijk van vooral Amerikaanse en Chinese tech­bedrijven. Ook in de muzieksector. YouTube is bijvoorbeeld een van de grootste muziekplatforms ter wereld. Wij willen laten zien dat het ook anders kan. Welke platformen heb je nodig als je het Europees wilt benaderen? En hoe werkt dat concreet? Met welke uitdagingen krijg je dan te maken? We willen laten zien dat er veel mogelijk is als je je rug recht houdt. Juist in roerige tijden willen we handelingsperspectief bieden, bijvoorbeeld door te laten zien welke alternatieve technologieplatforms je als sector kunt inzetten.”

Wij willen laten zien dat het ook anders kan

Een van de sprekers is Marleen Stikker, Die spreekt over de impact die ‘next ­generation internet’ heeft op de muziek­industrie en de kansen die het biedt. Er zijn panels over Europese regels en beleid, en de gevolgen van het gebruik van AI op auteursrecht, maar ook over de nieuwste technologische tools, met sprekers als Gérôme Vanherf (ikii), Jakob Wedstrøm (Amplitude Ventures) en Mansoor Rahimat Kahn (Beatoven.ai).

Artistieke vrijheid

Daarnaast worden Oost-Europese festivals uitgebreid aan het woord gelaten, waaronder Exit. Onderwerpen zijn onder meer politieke druk, stopgezette finan­ciering en inmenging in programmering. “Hoe ga je als festival of podium om met druk van je ­eigen regering,of dat nu gaat om het afraden of verbieden van bepaalde artiesten, het stopzetten van financiering of andere vormen van inmenging? We zien dat bij Oost-Europese festivals ­zoals Exit, maar het speelt niet alleen daar. Ook in Nederland krijgen we ermee te ­maken, bijvoorbeeld met de recente motie van JA21 over programmering bij instellingen met staatssteun. Het is dus geen ­regionaal, maar een Europees probleem: onze ­artistieke vrijheid staat onder druk. Daarom willen we dit onderwerp uitgebreid bespreken. Wat kunnen wij als live-industrie doen? Hoe blijven we ons verenigen? En hoe behouden we de vrijheid om zelf te programmeren? Het is eigenlijk vreemd dat dit onderwerp zo centraal staat, maar het is helaas wel de realiteit.”

Eigen stem

Hoewel zich ESNS traditioneel opstelt als overkoepelend platform, kiest de organisatie ervoor om dit jaar nadrukkelijk ook een eigen stem te laten horen. “We zijn een spiegel van wat er gebeurt in de industrie, een plek waar de industrie samenkomt, waar partners hun verhalen kunnen delen en waar iedereen kan laten zien wat op dit moment relevant is binnen de muziekindustrie. Maar met veertig jaar op de teller mogen we ook zélf iets vinden.” Activistische thema’s spelen momenteel bij artiesten én ­programmeurs een steeds grotere rol.

We zijn een spiegel van wat er gebeurt in de industrie

“Een goed voorbeeld daarvan is dat we dit jaar meerdere artiesten uitnodigen die expliciet politieke of activistische keuzes hebben gemaakt,” legt Van Nunen uit. “Zij vertellen wat die keuzes voor hen betekenen, wat het met hen doet als artiest, en hoe zij omgaan met de gevolgen daarvan. Zo zullen onder anderen Froukje en Sophie Straat hierover spreken.”

Krachtig middel

Ook Geert van Itallie, Managing Director van Paradiso, is te gast. Hij reflecteert op wat activisme en maatschappelijke controverse betekenen voor programmeurs. Hij gaat in op de recente controverse rond de boeking van Bob Vylan, en wat zo’n situatie vraagt van een podium. “Muziek is niet ­alleen een uitlaatklep, maar ook een krachtig middel om verandering teweeg te brengen,” benadrukt Anna van Nunen. “Dat roept steun én weerstand op. Kunnen artiesten het zich nog veroorloven om stil te blijven en wat gebeurt er als zij zich wel uitspreken? Het onderwerp leeft enorm, en wij vinden dat we hier als sector actief in voorop moeten lopen.”

Kunnen artiesten het zich nog veroorloven om stil te blijven

Ook in de artistieke programmering maakt de ESNS-organisatie al jaren bewust keuzes. “Een goed voorbeeld is onze inzet om meer vrouwen op het podium te krijgen. We zijn daar ooit heel actief mee begonnen en inmiddels programmeren we al jaren een 50/50 man-vrouwverhouding. De grote festivals zijn die lijn de afgelopen jaren steeds meer gaan volgen. Ik zeg niet dat dat uitsluitend dankzij ons is, maar het maakt wel uit wat wij presenteren. Als we alleen maar een spiegel zouden zijn van wat we binnenkrijgen, dan zouden we geen verschil maken.”

AI: zorgen én kansen

Kunstmatige intelligentie blijft een prominent thema tijdens de komende ESNS-editie. Zo wordt dieper ingegaan op de recent gesloten deals tussen grote labels en AI-tools. Muziek van die artiesten kan in de zeer nabije toekomst worden ­gebruikt voor het maken van AI-muziek. Ook de stortvloed aan AI-tracks op muziek­streamingdiensen als Spotfy en Deezer komt aan bod. “Spotify zegt dat zij AI-content op een ‘eerlijke manier’ aanbieden en artiesten beter wil beschermen tegen misbruik van AI. Wat is dan eerlijk? En wat betekent dit voor artiesten, rechthebbenden en het ecosysteem? Daar gaan we ­stevig op in.”

Maar ESNS belicht niet alleen de risico’s, ook de kansen krijgen aandacht. Er worden projecten gepresenteerd van onder meer Thunderboom Records en kunstenaarscollectieven als WercCollective, waarin AI wordt gebruikt als muzikaal ­instrument, ­begeleider of ‘bandlid’. Deze installaties kun je echt zelf ervaren. Hoe werk je als producer samen met een AI die bijvoorbeeld live instrumentale partijen ­genereert? Dat soort toepassingen vinden we fantastisch om te laten zien.”

Financiële realiteit

ESNS maakt ook ruimte voor de economische staat van de sector. Uit recent onderzoek van de Verenigde Podia & Festivals (VVF) blijkt dat de inkomsten wel stijgen (+8%), maar dat de kosten veel harder stijgen (+14%). “Dat is zorgelijk. Reserves zijn al jaren aan het slinken. De sector werkt hard, het gaat goed, maar het gaat niet goed genoeg als de kosten blijven stijgen. Artistieke vrijheid is belangrijk, maar financiële ­gezondheid is minstens zo essentieel om een levendige sector te houden.”

Artistieke vrijheid is belangrijk, maar financiële ­gezondheid is minstens zo essentieel

“ESNS is zelf sterk afhankelijk van Europese financiering via het programma Creative Europe. Recent is aangekondigd dat het cultuurbudget voor de ­periode na 2028 naar verwachting bijna wordt ­verdubbeld. Dat voorstel is nog niet ­definitief – het Europees Parlement moet daar nog over beslissen – maar het is wel een belangrijk signaal. Het laat zien dat Brussel daadwerkelijk luistert naar de culturele sector en het belang van een sterke Europese ­culturele identiteit ­onderkent.”

40 jaar ESNS

Voor het 40-jarig jubileum dook het ESNS-team de archieven in en stuitte op legendarische artiesten die ooit hun Europese debuut maakten in Groningen: Dua Lipa, Hozier, Robyn, The xx en talloze anderen. “De nalatenschap van ESNS is indrukwekkend,” vertelt Van Nunen. “Als je ziet wie hier 5, 15 of 25 jaar geleden stond… dan voel ik trots. En ook bescheidenheid. Ik maak immers nog maar relatief kort deel uit van de ESNS-geschiedenis. Wat voor mij een hoogtepunt was? De artiesten die bij ons spelen, staan vaak al op de radar van de betere Europese boekers; we proberen ­altijd te verrassen, maar regelmatig zit er een act tussen over wie een boeker zegt: ik ken deze artiest wel, hij is veel­belovend, maar ik heb hem nog nooit live gezien. Daarom focussen we zo sterk op het neerzetten van de best mogelijke showcase, vaak het allereerste optreden van een artiest buiten zijn of haar eigen land. Er zijn ieder jaar van die momenten waarop een optreden echt alles overstijgt. Vorig jaar had ik zo’n moment met de Schotse singer-songwriter Jacob Alon. Hij had volgens mij nog niet veel op Spotify staan, dus ik wist niet zo goed wat ik kon verwachten. Hij kwam op, maakte direct contact met het publiek op een kwetsbare en krachtige manier, en zodra hij begon te spelen dacht ik: dit is een ster. Er gebeurde gewoon iets in de zaal. Je weet nooit of het lukt, maar bij hem voelde ik meteen: dit wordt hem, dit is gewoon heel goed. Dat was een echt Eurosonic Noorderslag-moment.”

Feestelijke start

Voor het eerst in jaren pakt ESNS groot uit met een grootse opening op de woensdag. De show vindt plaats in de Grote Zaal van De Oosterpoort en vormt de officiële start van het veertigjarig jubileum. “We zijn niet altijd goed in feestelijke openingen, maar dit jaar doen we het echt goed. Een feestelijke start én een inhoudelijke duiding van de ­komende 40 jaar.”

Bezoekers kunnen een combinatie verwachten van live-acts, speciale performances en zorgvuldig gekozen momenten waarin zowel wordt teruggeblikt op veertig jaar ESNS als vooruitgekeken naar de ­komende decennia.

“Deze editie willen we een show neerzetten die niet alleen feestelijk is, maar ook betekenis­vol. We willen met elkaar ­begrijpen waar we vandaan komen, waar we staan en waar we naartoe kunnen als Europese muzieksector.”

Daarnaast kijkt Van Nunen uit naar het vernieuwde Noorderslag-programma, dat dit jaar een opvallende wending krijgt. ESNS grijpt de kans om het Nederlandstalige ­repertoire een veel prominenter podium te geven. Ook het zogenoemde ‘volkse genre’ wordt in de spotlights gezet. “Misschien hebben we daar eerder te weinig aandacht aan besteed,” zegt Van Nunen. “Maar als je ziet hoe groot deze stroming is geworden, en hoe diep dit repertoire inmiddels is verweven met wat jonge luisteraars als ‘pop’ ervaren, dan voelt het logisch om het helemaal als onderdeel van popmuziek te benaderen.”

Onder andere Antoon en het jonge talent Samuel Welten zijn daarom geprogrammeerd, maar volgens Van Nunen is dat slechts het begin. “Het wordt spannend om te zien wat dat gaat doen, zeker in de context van Noorderslag. Ik denk dat dit genre, in al zijn moderne vormen, precies laat zien hoe veelzijdig het Nederlandse muziek­aanbod op dit moment is.

“Deze editie van ESNS is nadrukkelijk ­bedoeld als handreiking naar collega-­festivals in Europa”, besluit de festival­directeur. “We moeten het samen doen. Die boodschap zit in de opening, in de conferentie en hopelijk in alles wat er tijdens ESNS gebeurt.”