Grotetafelgesprek Regelgeving & Veiligheid: 'Meer bewustzijn en zelfreflectie zijn essentieel’

Hoe ziet het landschap rondom regelgeving en veiligheid nu en in de nabije toekomst eruit? Huibert van Os (DutchBase Security), Syan Schaap (Event Safety Institute), Frank Hommes (ProBro), Geert Sijtzema (ISA Security), Bjorn Berkers (CREATE!), Wilbert Stam (EventCams) en Altwin Ponstein (VVEM) bogen zich over zeven actuele stellingen die de stand van zaken binnen de sector blootleggen. Een openhartig en kritisch gesprek over uniformiteit, wetten, ambtenarij, technologie, data, kennisdeling, zelfregulering en risico’s.

Stelling 1: De grootste veiligheidsrisico’s komen van ambtenaren en gemeenten die niet genoeg kennis ­hebben om een oordeel te maken.

Geert Sijtzema: “Dat klopt en is begrijpelijk. Evenementen vallen namelijk niet onder hun dagelijkse werkzaamheden. Dan heb ik het vooral over de kleinere gemeenten. Je hebt daar te maken met ambtenaren die dit erbij doen. Zij schieten vaak tekort als het gaat om inhoudelijke expertise. De veiligheidstoets die wordt gemaakt is niet gebaseerd op kennis en kunde. Hierdoor worden er heel hoge risicomuren opgeworpen en dat is vaak niet nodig.”

Syan Schaap: “Niet alle kleine gemeenten, hoor. Dronten en Hilvarenbeek zijn door de jaren heen meegegroeid met de evenementen en hebben veel kennis daarover. Ze begrijpen hoe ze een plan moeten lezen.”

Huibert van Os: “Ik ben het gedeeltelijk eens met de stelling. Het gaat niet om de gemeentes, maar om de organisatoren. Gemeenten kunnen misschien niet ­helemaal inzien wat wel en niet van belang is en dus ‘verkeerde’ plannen goedkeuren. Maar dan is het de organisator die het risico heeft veroorzaakt. Een belangrijk onderdeel van ons vak is het hebben van multidisciplinaire ­kennis over alles wat er op een festival gebeurt. Hierdoor kunnen we op parate kennis direct schakelen. Dat is niet aan te ­leren met een cursus. Daarom is het erg ­belangrijk dat we onze mensen goed opleiden.”

Syan Schaap: “Helemaal mee eens. De grootste veiligheidsrisico’s komen als zowel de gemeenten als organisatoren er geen verstand van hebben. Dat gezegd hebbende je kun de stelling ook anders insteken. Wat denken jullie van ‘een veiligheidsrisico kan nooit door een ambtenaar worden veroorzaakt’? Zij organiseren namelijk het evenement niet. Gemeenten kunnen hooguit vragen om, in de ogen van de professional, onnodige regelgeving. Een ervaren organisator zegt dan ik doe wat je wilt, maar ondertussen zorg ik wel dat ik mijn zaakjes goed voor elkaar heb. Dat is logisch want 99 procent van ons werk is toch het voorkomen van mogelijke risico’s? De echte uitdagingen ­komen van events die door vriendengroepen of vrijwilligers worden georganiseerd. Daar heerst vaak de instelling bij ons zal het wel goedkomen, want het ging in het ver­leden ook altijd goed.”

Wilbert Stam: “Het blijft vreemd dat gemeenten bij kleinere evenementen geen gebruik maken van de Veiligheidsregio. Ze vragen wel een advies bij c-evenementen maar bij een b-event dus niet. Dat komt denk ik omdat ze waarschijnlijk zelf leading willen zijn in de vergunningsaanvraag. Het is pijnlijk als je merkt dat ze niet weten waar het over gaat.”

Frank Hommes: “Het gebrek aan ­kennis heeft vaak ook te maken met het feit dat de mensen op bepaalde beslissings­posities te snel wisselen. Wij hebben in het verleden regelmatig meegemaakt dat je drie jaar lang met ervaren ambtenaren aan tafel zit en op een dag is dat een nieuw, onervaren persoon. Die heeft misschien wel een cursus BO gevolgd, maar operationele ervaring ontbreekt.”

Huibert van Os: “Dat is herkenbaar, maar ook hier vind ik dat we naar onszelf moeten kijken. Er is een aantal serieus grote organisaties dat na corona het productieteam ingewisseld heeft voor afgestudeerde ­jongens en meisjes. Dan ontstaat er een situatie dat iemand van een jaar of 24 de verantwoordelijkheid heeft voor een festival van 30.000 man. Toen ik die leeftijd had dacht ik ook ‘dat kan ik wel’. Met de kennis van nu heb ik een andere mening.”

Syan Schaap: “Het verschil is wel dat die 24-jarige nu een goede opleiding gevolgd kan hebben. Bij HBO’s zijn er bijvoorbeeld meer afstudeerrichtingen die aansluiten bij ons vak.”

Bjorn Berkers: “Ik begrijp wat Huibert zegt. Als je een rijbewijs haalt, is het nog niet zo dat je goed auto kunt rijden.”

Syan Schaap: “Je hebt in ieder geval de basiskennis en geleerd hoe het werkt. Het risico is veel groter als je in een auto stapt zonder rijbewijs.”

Altwin Ponstein: “Het kennisdeel moet op peil en vooral up-to-date zijn. Ik hoor weleens verhalen dat een regelboek uit 1996 uit de kast wordt getrokken en dit als leidraad gebruikt wordt. Ten eerste is de inhoud daarin achterhaald. En ten tweede is het veel belangrijker om te luisteren naar de organisatoren. Zij hebben immers al jaren ervaring en weten precies wat wel en niet mogelijk is.”

Geert Sijtzema: “Het is belangrijk om ambtenaren mee te nemen in wat wij doen. Dat gebeurt ook in onze branche. Zij moeten zich echter realiseren dat een dagje meelopen op een festival je geen expert maakt. Ik doe dit werk al 36 jaar en sta nog steeds iedere dag voor verrassingen. Er is niets zo dynamisch en wispelturig als een evenement.”

Stelling 3: Zelfregulering werkt alleen als de branche durft te sanctioneren. Zonder consequenties blijft het bij goede bedoelingen.

Geert Sijtzema: “Ik krijg kippenvel bij de woorden zelfregulering en sancties. In de Belgische beveiligingsmarkt is dit al het geval. Daar word je gecontroleerd door iemand van de overheid en een concullega. Ik denk dat daar altijd een stuk broodnijd bij komt kijken. De vraag die je daar vaak hoort is: hoe integer zijn de mensen die gaan controleren, laat staan sanctioneren? Het is goed dat de branche met regels komt, maar zelf ook sanctioneren lijkt me geen goed idee. Dat is toch een taak die ligt bij de overheid en ­politie.”

Bjorn Berkers: “Stel je een situatie voor waar er uniforme richtlijnen zijn en er is een bedrijf dat deze steevast overtreedt. Wat moet daar dan als sanctie tegenover staan?”

Huibert van Os: “De vergunning intrekken is een goede eerste stap en als je die niet hebt, die van de organisator.”

Wilbert Stam: “Daar zitten wel wat haken en ogen aan. Op papier staat bijvoorbeeld dat een medisch manager moet controleren of de EHBO de juiste competenties heeft. Een organisatie wordt niet gecheckt, maar toeleveranciers wel.”

Bjorn Berkers: “De belangrijkste vraag is wie gaat beslissen wat de gevolgen zijn bij overtreding en hoe serieus die zijn.”

Frank Hommes: “In een gemeentelijke omgeving zou dat de handhaving moeten zijn. De stelling beweert overigens dat we een gebrek hebben aan consequenties. Ik vraag me af of dit zo is.”

Syan Schaap: “De uitdaging is dat er niemand buiten de branche is die de benodigde multidisciplinaire kennis heeft om het hele plaatje te kunnen overzien. Hierdoor ontstaat er een kans voor de industrie om te kijken naar private controles. We moeten niet de Belgische situatie hebben die geschetst werden door Geert, maar wel iets optuigen waar iedereen achter staat. Je kunt bijvoorbeeld zeggen onder welke voorwaarden je een evenement kunt laten controleren door een private partij. Zij leveren uiteindelijk een rapport bij de burgemeester en hij of zij beslist of er een sanctie komt.”

Wilbert Stam: “Speelt de branchevereniging hier geen rol in? Ik ga ervan uit dat er alleen gerenommeerde bedrijven zijn aangesloten?

Altwin Ponstein: “Als je bij een branchevereniging wilt aansluiten dan gelden er natuurlijk regels en criteria. Je wilt immers laten zien dat je het werk serieus neemt en er verantwoordelijkheid voor wilt dragen. Als het fundament goed is dan weet je als organisator dat als je met een aangesloten bedrijf in zee gaat, je geen zorgen hoeft te maken als het bijvoorbeeld gaat om regels.”

Bjorn Berkers: “Is het mogelijk dat als je niet voldoet aan de kwaliteitseisen en richtlijnen van de VVEM je uit de club wordt gegooid? Dat is toch ook sanctioneren?

Frank Hommes: “Zou je dat als een rol zien voor de VVEM, Altwin?”

Altwin Ponstein: “We kunnen dat zeker onderzoeken, maar onze werkzaam­heden zijn voor en door de leden. Er moet een breed draagvlak zijn. Binnen zo’n situatie moet alles goed uitgewerkt worden door het bestuur, de partners en de leden. Er gebeurt in dat soort situaties natuurlijk heel veel op een postzegel. Het is dus essentieel dat het breed gedragen moet worden. Daarin ligt ook gelijk het gevaar. We hebben heel veel expertise en moeten dan iets specifieks checken.”

Stelling 5: Incidenten leiden tot meer regels, maar zelden tot een structurele betere samenwerking of kennisuitwisseling.

Bjorn Berkers: “Na een incident sluit ­iedereen de hekken en de boeken omdat de angst er is dat hun incident gebruikt wordt als voorbeeld van hoe het niet moet. Het zou beter zijn als er een dialoog tussen verschillende partijen ontstaat die als doel heeft ervoor te zorgen dat het niet nog een keer op die manier kan gebeuren. Dat is veel beter dan weer nieuwe regels.”

Geert Sijtzema: “Er kunnen ook ­andere dingen meespelen om niets te delen. Ik weet het niet zeker, maar bij de Tomorrowland brand kan het ook te ­maken hebben met een zeer grote juridische claim. Als dat geregeld is, verwacht ik wel dat leermomenten gedeeld gaan worden.”

Syan Schaap: “Een bekend voorbeeld waar ook niet over gesproken werd was het ­drama bij Astroworld. In totaal overleden daar 12 mensen. De reden voor het stilzwijgen had alles te maken met de juridische nasleep. Een rechter heeft zelfs een uitspraak gedaan dat niemand daarover mocht praten.”

Bjorn Berkers: “De redenen kunnen legitiem zijn maar de werkelijkheid is dat volgend jaar eenzelfde incident ergens anders kan plaatsvinden. Bij meer openheid vindt die misschien niet plaats. Op meer regels zit niemand te wachten. Wij waren op het moment van de brand bij Parookaville aan het opbouwen en nog geen dag later hadden we een extra controle of we eigen piepschuim hadden gebruikt.”

Geert Sijtzema: “In Nederland heeft een incident daadwerkelijk geleid tot nieuwe regelgeving en veranderingen in het proces. Dat waren de strandrellen van 2009 in Hoek van Holland.”

Syan Schaap: “Daar moet de brand in de Volendamse kroeg Het Hemeltje ook bij genoemd worden. Dat drama heeft ook bijgedragen aan nieuwe regels over brandveiligheid.”

Huibert van Os: “Ik zie vooral dat incidenten bij een evenement vaak snel en intern worden opgelost. Het liefste wil je snel na het evenement zitten met alle betrokkenen om er voor te zorgen dat dit volgend jaar niet weer gebeurt. De realiteit is echter dat dit in veel gevallen pas gebeurt bij de voorbespreking van de nieuwe editie. Dat heeft natuurlijk met budget en volle agenda’s te maken.”

Moderator: “Als ik advocaat van de duivel mag spelen. Jullie organiseren een evenement en daar gaat iets gigantisch mis. Deel je dan alle learnings met de hele branche? Ga je met de billen bloot, ook richting je concurrentie?”

Frank Hommes: “Belangrijk hier is de realisatie dat niemand in de branche het wiel heeft uitgevonden. In de regel doen we allemaal hetzelfde, maar dan net ietsje anders. Je geeft dus niet echt een uniek kijkje in je keuken.”

Huibert van Os: “Het vermogen om je bedrijf te onderscheiden is beperkt, maar iedereen heeft natuurlijk wel zijn eigen unieke haakjes. Als ik eerlijk ben dan vind ik het helemaal niet gek als je zegt ‘doe maar even niet’. De kans is groot dat dit aan je bedrijf blijft kleven. Zeker bij een jong bedrijf dat niet de ervaring in huis heeft van de mensen die hier aan tafel zitten.”

Geert Sijzema: “Als ze dat juist wel doen ontstaat er de mogelijkheid voor hen om er ook iets van te leren. Als het incident niet direct verwijtbaar is zie ik het probleem niet.”

Altwin Ponstein: “Vanuit de VVEM hebben we ieder jaar verschillende sessies en workshops. Een van de drukbezochte is De Zomer Van. Hier hebben we het uitgebreid gehad over voorbeelden waar iets misging. Niet om een organisatie te fileren, maar om de achtergronden te analyseren en er zo iets van te leren.”

Syan Schaap: “De brancheorganisatie is daarvoor een perfect vehicle, maar alles zit daar bij elkaar. Dat kan er voor zorgen dat er verschillende belangen zijn. Het een hoeft het ander niet uit te sluiten, maar misschien is het ook handig om als specifieke toeleveranciers van tijd tot tijd de koppen bij elkaar te steken.”