Waarom live muziek anders voelt: onderzoek meet effect op emoties en hartslag

Een live concert met fysiek aanwezige muzikanten zorgt voor een sterkere emotionele ervaring dan een simultane livestream. Dat blijkt uit een gerandomiseerde pilotstudie onder 130 studenten, uitgevoerd in samenwerking met het Rotterdam Philharmonic Orchestra, Codarts en onderzoekers van Erasmus Universiteit en Erasmus MC. De resultaten zijn gepubliceerd in Scientific Reports.

De studie toont aan dat het fysieke samenzijn van publiek en performers, in het onderzoek aangeduid als “liveness”, niet alleen de waardering voor muziek verhoogt, maar ook meetbare fysiologische effecten heeft, waaronder een hogere gemiddelde hartslag bij het publiek.

Experiment in concertzaal De Doelen

Het experiment vond plaats op 17 januari 2024 in concertzaal De Doelen in Rotterdam. In totaal namen 130 studenten deel aan het onderzoek. Zij werden willekeurig verdeeld over twee groepen: één groep woonde een live concert bij, de andere keek tegelijkertijd naar een cinematografische livestream in een aparte zaal in hetzelfde gebouw.

Beide groepen zaten in een professionele concertomgeving met vergelijkbare akoestiek en omstandigheden. De enige variabele was de fysieke aanwezigheid van de muzikanten op het podium.

De deelnemers woonden twee concerten bij, één klassiek en één pop, uitgevoerd door musici van het Rotterdam Philharmonic Orchestra en studenten van Codarts. Tijdens de concerten werden zowel subjectieve als fysiologische reacties gemeten, waaronder waardering voor de muziek, emotionele intensiteit en hartslagvariatie.

Sterkere emotionele respons bij live publiek

De resultaten laten een consistente trend zien: deelnemers in de live-conditie gaven hogere scores voor waardering, positieve emoties en het gevoel “geraakt” te worden door de muziek (kama muta).

Daarnaast rapporteerden zij een hogere mate van emotionele opwinding en positieve emotionele valentie tijdens de optredens. Volgens de onderzoekers wijst dit erop dat de fysieke aanwezigheid van artiesten de intensiteit van de muzikale beleving versterkt.

Opvallend is dat beide groepen een daling in angstniveaus rapporteerden na afloop van de concerten. Het verschil tussen live en livestream zat dus vooral in de emotionele intensiteit, niet in stressreductie.

Live setting verhoogt gemiddelde hartslag

Naast psychologische effecten werd ook een fysiologisch verschil gemeten. Tijdens de optredens lag de gemiddelde hartslag van het publiek significant hoger in de live-conditie dan bij de livestreamgroep.

Andere indicatoren van hartslagvariabiliteit, vaak gebruikt als maat voor autonome regulatie en welzijn, lieten geen statistisch significante verschillen zien tussen beide groepen.

Volgens de onderzoekers kan de verhoogde hartslag samenhangen met lichamelijke betrokkenheid, zoals subtiele bewegingen op de muziek of verhoogde alertheid tijdens een live optreden.

De studie suggereert dat zelfs wanneer factoren zoals timing, locatie en publiek identiek zijn, de fysieke aanwezigheid van muzikanten een onafhankelijke rol speelt in de beleving van muziek.

“Wanneer muziek live wordt gespeeld, ontstaat er een gedeeld moment tussen musici en publiek dat je niet kunt reproduceren via een scherm,” zegt Piet van Gennip, zakelijk directeur van het Rotterdams Philharmonisch Orkest. “Dit onderzoek laat zien dat wat wij doen niet alleen artistieke waarde heeft, maar ook echte impact kan hebben op hoe mensen zich voelen. In die zin raakt live muziek ook aan vragen rondom welzijn en preventie, en dat onderstreept de maatschappelijke relevantie van het orkest.”