AI in de muziekindustrie: inzichten van vijf experts

Artificial intelligence zorgt voor een revolutie op het gebied van werk en hoe er gekeken wordt naar creativiteit. De gevolgen zijn in iedere industrietak groot. Ook in de muziekbranche heeft AI in een relatief korte tijd diepe sporen achtergelaten. In dit artikel kijken vijf experts naar AI en de stappen die gemaakt zijn en worden. “Niemand is tegen AI als het copyright maar goed is geregeld.”

Voor het grote publiek begon het een paar jaar geleden als grap. Consumenten konden met apps een aantal prompts invoeren en hiermee een custom-made muzieknummer ­creëren. Een tijd lang stonden sociale media dan ook vol met grappige en korte tracks. Op de achtergrond zette AI echter andere, grotere stappen en inmiddels is de technologie niet meer weg te denken uit onze industrie. Denk bijvoorbeeld aan streamingdiensten. Complexe algoritmes worden gebruikt om de luistergewoontes en voorkeur van gebruikers te analyseren, waardoor nieuwe muziek aangeboden kan worden. Artiesten kunnen AI gebruiken om het maakproces te verbeteren en te versnellen. Ook op het gebied van productie, distributie en rechtenbeheer is AI gemeengoed.

Is dat goed nieuws? Dat ligt aan wie je het vraagt. Tegenstanders zijn bang dat creativiteit en emotie in muziek verdwijnt, terwijl voorstanders de snelheid en het gemak roemen. AI gebruikt bovendien bestaande muziek om nieuwe nummers te creëren. Maar wie is eigenaar van wat? En als AI daadwerkelijk niet van echt te onderscheiden muziek kan maken en mixen, hoe belangrijk zijn dan de makers en de mensen op de achtergrond?

Vergaar basiskennis

Volgens Max Tiel en Joost de Boo, de oprichters van Thunderboom, maakt het niet uit of je voor- of tegenstander van AI bent. “De technologie is onvermijdelijk en gaat niet weg.” Thunderboom is een non-profit innovatielab voor de muziekindustrie dat zoekt naar manieren om tech een positief effect te laten hebben op de branche. De Boo benadrukt dat je niet bang moet zijn voor AI, maar wel altijd kritisch moet blijven. “Uiteindelijk is het zowel een bedreiging als toevoeging op de huidige status quo. Alles valt en staat met hoe AI wordt toegepast. Op zichzelf is het een technologie die heel interessant kan zijn voor bijvoorbeeld analyse, het maakproces en het aanraden. Er zijn wel haken en ogen. Bijvoorbeeld hoe data verzameld wordt en of artiesten daar geld voor ontvangen. Ik ben van mening dat dit een groter probleem is dan het feit dat AI muziek kan maken.”

Zijn collega Tiel vult aan: “Het is onvermijdelijk dat AI een steeds grotere rol gaat spelen in het leven van een artiest, of die nu voor of tegen is. Zelfs als je helemaal niets met AI doet. Het is onderdeel van de digitale infrastructuur en gaat alleen maar groter worden. Je kunt er niet meer omheen.”

De Boo adviseert om basiskennis te vergaren en dan te kijken hoe AI goed voor jou zou kunnen werken. “Het belangrijkste is dat je goed kijkt naar voorwaarden van de systemen die je wilt gaan gebruiken. Zo werken Sunio en Udio met een sublicentie die stelt dat alle in- en output eigendom van die bedrijven wordt. Dat is een manier waarop direct het verdienvermogen van de artiest wordt aangetast.”

De menselijke inbreng

Het verdienvermogen van artiesten staat natuurlijk ook centraal bij de branchevereniging NVPI. Volgens directeur Anne de Jong is er echter nog te veel onduidelijk om nu iets definitiefs te zeggen over de gevolgen van AI voor muzikale creatievelingen.

“Dat is nog niet te kaderen met data. Zo weten we bijvoorbeeld nog niet niet precies hoeveel AI-tracks er bij streamingplatformen worden aangeboden. Onlangs liet Deezer in een bericht weten dat ze dagelijks 10.000 met AI gegeneerde liedjes verwijderen. Daar zijn wij natuurlijk heel blij mee. In de voor ons beste situatie laten streamaanbieders deze tracks simpelweg niet toe. Ik ben overigens niet tegen AI. Het kan een fantastisch hulpmiddel zijn bijvoorbeeld voor productie, marketing en doelgroepenbereik. Ook zijn er voorbeelden van AI-bedrijven die samenwerken met labels. Dat gebeurt op een goede, transparante manier en dat zorgt dat iedere deelnemende partij daar beter van kan worden. Hoe AI zich ook gaat ontwikkelen, de algemene lijn van de NVPI is dat de menselijke inbreng de basis is van alles wat onze leden doen. Dat zie ik niet snel veranderen. Ook niet met de opmars van AI.”

Je eigen voordeel

De uitdagingen rondom de technologie staan hoog op de agenda bij de brancheorganisatie. Zo stuurt NVPI tweemaandelijks een nieuwsbrief uit met berichten en bewegingen rondom het onderwerp en houdt het de gerechtelijke situatie in de gaten. Daarnaast werkt het met zowel nationale als internationale collega’s om de gevolgen van AI op de wereldwijde politieke agenda te zetten. “Het AI-momentum is er en daarom is het heel belangrijk om ­duidelijk te ­maken dat de AI Act en wetgeving essen­tieel zijn om onze beroepsgroep te beschermen. Zeker nu grote techbedrijven aan het lobbyen zijn voor lossere regels. Regels waar niemand in de muziekindustrie beter van wordt. Belangrijk is dat we onze achterban blijven informeren en indien ­nodig activeren. Dat dit leeft bij artiesten is evident. Het is belangrijk om je hoofd koel te houden en je als artiest bij AI-vragen te laten helpen door juristen of branche­organisaties. De boodschap is: AI gaat niet weg dus pas het toe in je eigen voordeel.”

Big tech

De druk van de tech-bedrijven is ook iets dat Kees van Weijen, voorzitter van STOMP en executive boardmember van IMPALA, herkent. “We hebben eind maart een statement samen met een brede coalitie van organisaties van makers en rechthebbenden naar buiten gebracht waarin we fel protesteren tegen de derde versie van de GPAI Code of Practice. Er is daar nu veel te veel ruimte voor copyright-inbreuk, hierdoor wordt de hele AI Act afgezwakt.

Waarschijnlijk gebeurt dit allemaal onder druk van big tech. De belangen voor hen zijn namelijk heel erg groot. Ik was laaiend enthousiast toen de EU AI Act er in de eerste versie doorheen was, maar deze aanpassingen zijn niet goed voor de hele muziek­industrie. Big Tech wil het liefst geen rechten betalen en daar gaat het ons juist om. Het is essentieel voor het voortbestaan van de muziekindustrie dat dit wel gebeurt. Begrijp me goed, niemand binnen STOMP en IMPALA is tegen AI. Als het copyright maar goed geregeld is.”

Gelijk speelveld

Van Weijen ziet de toekomst somber in als dat niet gebeurt. “Dan kan iedereen in de muziekindustrie uiteindelijk de deur sluiten. Ook de grote partijen. Ik ga ervanuit dat de EU de juiste beslissing neemt en luistert naar onze argumenten. Op die manier kan de hele wereld blijven genieten van echte muziek. Wij willen een gelijk speelveld binnen alle facetten van de muziekbranche, dus ook in alles wat er met AI gebeurt. Het is simpel, onze ­leden willen betaald worden als iets of iemand hun werk gebruikt. Dat is niet iets speciaals of geks, want ik denk dat iedereen in de creatieve industrie er zo over denkt.”