NVPI: transparantie over AI-trainingsdata cruciaal voor bescherming muziekcatalogi

Het Europees Parlement wil dat ontwikkelaars van generatieve AI volledig transparant worden over de data waarmee hun modellen worden getraind en dat rechthebbenden een eerlijke vergoeding krijgen voor het gebruik van hun werk. Volgens NVPI Muziek is die transparantie cruciaal om het auteursrecht effectief te handhaven. Maar zijn de voorgestelde maatregelen voldoende om ongeautoriseerd gebruik van muziekcatalogi te voorkomen? We spreken hierover met NVPI-directeur Anne de Jong.

Zijn de door het Europees Parlement aangenomen voorstellen noodzakelijk om muzieklabels en artiesten daadwerkelijk te kunnen beschermen tegen ongeautoriseerd gebruik van hun repertoire?

Anne de Jong: “Het is belangrijk dat duidelijk wordt aangegeven wanneer iets door AI is gemaakt. Die transparantie en labeling helpen om werk van echte rechthebbenden te beschermen tegen oneerlijke concurrentie van volledig door AI gegenereerde content. De huidige regels in Nederland en Europa, zoals het auteursrecht, de naburige rechten en de AI Act, bieden daarvoor een adequate basis. Maar om licenties goed te kunnen regelen en regels echt te kunnen handhaven, is gerichte informatie nodig over welke werken precies zijn gebruikt om AI-modellen te trainen, en op basis van welke juridische toestemming dat is gebeurd.”

Het is belangrijk dat duidelijk wordt aangegeven wanneer iets door AI is gemaakt.

De aanbevelingen stellen dat rechthebbenden een eerlijke vergoeding moeten krijgen voor het gebruik van hun werk in AI-training, en wijzen een algemene ‘global licence’ tegen een flat fee af. Hoe kijkt NVPI Muziek naar mogelijke nieuwe licentiemodellen voor AI-training? Welke voorwaarden zijn voor de muziekindustrie essentieel?

“De exclusieve auteurs- en naburige rechten vormen het economische en juridische fundament van de creatieve sector. Zij maken investeringen in muziek- en filmproducties mogelijk, zorgen voor risicospreiding en ondersteunen een duurzame marktwerking. AI-training vereist verveelvoudiging van beschermde werken en valt daarmee onder deze exclusieve rechten. Toestemming van rechthebbenden is daarom een noodzakelijke voorwaarde. Deze exclusieve rechten waarborgen dat rechthebbenden zelf kunnen bepalen of, hoe en onder welke voorwaarden hun werken worden gebruikt voor AI-toepassingen.”

Welke aanpak is hiervoor het beste?

“Dat werkt het beste met individuele licenties. Recente marktontwikkelingen bevestigen dat licensering voor AI-gebruik, waaronder AI-training binnen het bestaande juridische kader mogelijk is, met bijbehorende nieuwe inkomstenstromen voor makers en producenten voor het gebruik dat van hun creatieve producties gemaakt wordt. De ontwikkeling van de digitale muziekmarkt en streamingdiensten illustreert dat de sector in staat is om ook in complexe markten effectieve licentiesystemen te realiseren.”

Het Parlement suggereert een nieuwe licentiemarkt voor trainingsdata met collectieve overeenkomsten per sector. Ziet NVPI hierin een werkbare oplossing voor de muziekindustrie?

“Met collectieve overeenkomsten kunnen rechthebbenden zelf niet meer bepalen of, hoe en onder welke voorwaarden hun werken worden gebruikt voor AI-toepassingen. Wij zijn daar geen voorstander van. Verplichte collectieve licenties zouden de markt ondermijnen, onderhandelingen verplaatsen naar gebruiksopgaven- en verdelingsproblematiek achteraf, en de waarde van gebruik loskoppelen van daadwerkelijke marktverhoudingen. Vrijwillige collectieve afspraken zijn uitsluitend denkbaar als aanvulling op, en nooit ter vervanging van, individuele rechten.”

Verplichte collectieve licenties zouden de markt ondermijnen.

Een belangrijk voorstel is dat rechthebbenden hun werk expliciet moeten kunnen uitsluiten van AI-training, bijvoorbeeld via een centrale opt-outlijst bij EUIPO. Is zo’n systeem voldoende, of is juist een opt-in-model nodig om makers en labels echt controle te geven?

“Dit voorstel gaat er vanuit dat het trainen van AI gebeurt binnen de bestaande auteursrechtregels. Daarbij geldt dat rechthebbenden het gebruik van hun werk kunnen tegenhouden via de zogeheten TDM-opt-out uit de Europese DSM-richtlijn. Als een rechthebbende dat niet doet, zou AI in principe met dat materiaal mogen trainen. Volgens ons is die uitzondering daar niet voor bedoeld. De TDM-regel is gemaakt voor onderzoek: om grote hoeveelheden data te analyseren. Niet voor het trainen van generatieve AI die nieuwe creatieve content maakt en vervolgens economisch kan concurreren met muziek, films of andere beschermde werken. Wat NVPI betreft geldt het toestemmingsvereiste, dat het beste geregeld kan worden via individuele licenties.”

Het Europees Parlement benadrukt dat sterke AI-regels nodig zijn om innovatie mogelijk te maken zonder de creatieve sector te schaden. Vindt NVPI Muziek dat de huidige aanbevelingen de juiste balans treffen tussen technologische ontwikkeling en bescherming van muziekmakers, of zijn er nog belangrijke issues op het moment?

“We kunnen over het algemeen goed vinden in de aanbevelingen. Het versterkt de voorwaarden die eigenlijk al genoemd worden in bestaande Europese en nationale wetgeving. Rust en rechtszekerheid zijn noodzakelijk om marktgebaseerde licentiemodellen verder te laten groeien en investeringen te stimuleren.”

Bescherming van rechten en technologische ontwikkeling sluiten elkaar niet uit, maar versterken elkaar.

“De creatieve sector past AI reeds op brede schaal toe, onder meer in bedrijfsvoering, marketing, distributie, rechtenbeheer, productieplanning en pre- en postproductie. Deze toepassingen laten zien dat innovatie uitstekend mogelijk is binnen het bestaande juridische kader. Bescherming van rechten en technologische ontwikkeling sluiten elkaar niet uit, maar versterken elkaar.”