Nederland muziekpiratenland?

Het gaat goed met de wereldwijde muziekindustrie. In 2024 realiseerde de branche voor het tiende jaar op rij een inkomstengroei, zo rapporteerde IFPI in het Global Music Report. De grote aanjager daarvan is streaming. Deze tak was vorig jaar goed voor 20 miljard dollar aan inkomsten. Dit bedrag was niet eerder zo hoog. Resultaten waar je trots op kunt zijn, maar hoe zit het met muziekpiraterij?

In het Global Music Report bestempelt de International Federation of the Phonographic Industry drie zaken als prioriteit. Naast het helpen en in stand houden van creativiteit en het tackelen van de streamingmanipulatie, is dat het beschermen van de muziek die de artiest maakt. De wereldwijde brancheorganisatie stelt dat het succes van de industrie nog steeds criminelen aantrekt. Deze zouden nieuwe technologieën gebruiken en de branche heeft duidelijke wetten nodig en slagkracht om deze uit te voeren. Hoewel het opvallend is dat IFPI geen cijfers noemt, lijkt de illegale uitdaging nog steeds erg groot. Zo zijn er op fora als Reddit en buitenlandse tech-websites schokkende cijfers te vinden. De meest opvallende werd gepubliceerd door Headphonesty. Dit portal stelt dat illegale aanbieders in 2024 wereldwijd meer dan 17 miljard bezoekers hebben verwelkomd. Het overgrote deel, bijna 40 procent, bezocht zogeheten stream-ripping sites. En dan vooral sites waar gebruikers YouTube-video’s konden omzetten naar mp3-bestanden. De website maakte voor deze cijfers gebruik van een Indiaas rapport.

Stabiel

BREIN-directeur Bastiaan van Ramshorst bevestigt dat muziekpiraterij zeker niet van de wereldwijde of Nederlandse kaart is verdwenen. Om zijn woorden kracht bij te zetten en de lokale situatie te schetsen, grijpt hij naar het eind vorig jaar verschenen rapport van de European Union Intellectual Property Office. “Daaruit blijkt dat in Nederland ­online piraterij in het algemeen toeneemt, maar dat dit niet het geval blijkt binnen het onderdeel muziek. Tot de coronaperiode was er een flinke afname, maar sindsdien is het aantal illegale aanbieders en gebruikers stabiel. Uit onderzoek blijkt dat als het gaat om het bezoeken van sites die muziek aanbieden uit illegale bron dit gemiddeld maandelijks een keer per internetabonnement wordt gedaan. BREIN blijft dus actief op jacht naar illegale aanbieders van muziek. Zo is er binnenkort een kortgeding tegen ­accesproviders over blokkering van twee grote illegale muziekdiensten. Die zijn samen goed voor 100.000 Nederlandse gebruikers per maand. De strijd tegen deze inbreuk­makers vindt overigens niet alleen online plaats. Met de populariteit van vinyl is ­piraterij binnen dat segment ook weer flink toegenomen. De platenmaatschappijen vroegen ons om hier prioriteit aan te geven, want dit kost business.”

Daaruit blijkt dat in Nederland ­online piraterij in het algemeen toeneemt

Illegale platen

Vinylpiraterij is in verschillende segmenten op te delen. Naast counterfeits (illegale persingen van populaire of niet meer verkrijgbare platen) zijn er ook bootlegs (een registratie van een live concert zonder toestemming van de rechthebbenden die vaak op beurzen of online worden verkocht). Binnen laatstgenoemde vallen ook de zogeheten Radio Broadcasts. Iets dat van Ramshorst omschrijft als ‘een hoofdpijndossier’.

“Nederland is daar helaas een grote speler in. De toename van dit soort lp’s is enorm en we zien dat deze ook steeds vaker opduiken in branchevreemde kanalen als de Lidl. De uitdaging is dat we hier pas tegen op kunnen treden met een volmacht van de artiest. Dat blijft lastig, maar als we die krijgen dan pakken we het natuurlijk wel aan. De hand­having is minder makkelijk dan bij counterfeits. Daar werkt het zo dat als een platenmaatschappij een naburig recht heeft op het origineel, wij de verkoop van de kopie ­relatief makkelijk kunnen (laten) verbieden. We controleren structureel grote platenbeurzen in Nederland en worden daarbij geassisteerd door experts van platenmaatschappijen om zoveel mogelijk illegaal aanbod eruit te filteren. Inbreukmakende aanbieders die we betrappen moeten afstand doen van al deze illegale handel, waarna deze vernietigd wordt. Ook tekenen ze een onthoudings­verklaring met een ­boetebeding. Komt er weer een overtreding dan kost dat ze serieus veel geld.”

De hand­having is minder makkelijk dan bij counterfeits

Breder werkveld

De populariteit van streamingdiensten heeft er weliswaar voor gezorgd dat illegaal muziekaanbod kleiner en minder interessant werd voor het grote publiek, dat betekende niet dat BREIN rustig achterover kon leunen. “Muziekpiraterij is ook in Nederland nog steeds een prioriteit,” zegt de directeur. “We werken voor en met alle partijen uit de entertainmentindustrie om rechten te beschermen. Daar blijft muziek ook gewoon onder vallen. Je ziet wel dat het werkveld steeds breder wordt. Zo speelde BREIN een rol in het achterhalen wie achter het lek zat van het nummer C’est la vie van Claude, de Nederlandse inzending voor het Eurovisie Songfestival. Natuurlijk blijven we ook illegale aanbieders aanpakken, of proberen we via internetproviders toegang tot illegale content te blokkeren. Dat is echter vaak een langer traject met rechtszaken. Ook heel effectief is het verwijderen van zoekresultaten naar ­illegale bronnen via Google. In totaal hebben we meer dan 11 miljoen links naar illegaal aangeboden muziek uit Google gehaald. Er is dus nog genoeg werk te verrichten.”

Muziekpiraterij is ook in Nederland nog steeds een prioriteit

Toekomst

Net als zijn voorganger Tim Kuik denkt van Ramshorst niet dat er een toekomst bestaat waar illegaal aanbod compleet verdwenen is. “Het gaat zeker niet weg, maar het kan wel beheersbaar blijven. Die stabiele lijn kunnen we ook in de toekomst vasthouden. Wat we daarvoor nodig hebben? Een paar dingen. Als eerste is er handhaving. Verder moeten de abonnementsprijzen van muziekstreamers niet te veel stijgen. Daarnaast is het belangrijk dat een goedkoper alternatief (bijvoorbeeld een abonnementsversie met reclame) aangeboden blijft worden.”

Spotify maakte in april bekend dat het de prijzen, afhankelijk van het type abonnement, met één tot vier euro per maand verhoogt. Uit het verleden weten we dat de concurrentie in dit soort gevallen snel volgt.  Volgens de BREIN-directeur ‘maakt dat het wel spannender’. “Tegelijkertijd vinden we dat de artiesten meer inkomsten ver­dienen. Een lastig evenwicht waar de markt uiteindelijk antwoord op gaat geven.”